Άρθρα

Το ενδογενές σύστημα οπιοειδών του εγκεφάλου περιλαμβάνει τρεις οικογένειες πεπτιδίων οπιοειδών: τη ενδορφίνη, την εγκεφαλίνη και δυνορφίνη.

Τα ενδογενή οπιοειδή και οι υποδοχείς τους διανέμονται ευρέως σε όλο το κεντρικό και περιφερειακό νευρικό σύστημα. Τα μέρη αυτών των συστημάτων ρυθμίζουν τον πόνο, το συναίσθημα, την ανταμοιβή, τις αντιδράσεις στο άγχος, τα κίνητρα, τον εθισμό σε οποιαδήποτε μορφή συμπεριλαμβανομένων ουσιών ακόμη και συμπεριφορών και τον αυτόνομο έλεγχο.

Η ενεργοποίηση των υποδοχέων των ενδογενών οπιοειδών παίζει ρόλο στην ανακούφιση από τον πόνο καθώς και σε διάφορες συμπεριφορές που σχετίζονται με το ψυχολογικό στρες.

Ωστόσο, έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι η ενδορφίνη μπορεί να εμπλέκεται σε συμπεριφορές που σχετίζονται με την επιβίωση, όπως η όρεξη και η αναπαραγωγή, την κοινωνική απόρριψη ή την κοινωνική αποδοχή.

Διαταραχές στο ενδογενές οπιοειδές σύστημα θεωρούνται ότι εμπλέκονται στη νόσο του Πάρκινσον, στις επιληπτικές κρίσεις, στους νευροπροστατευτικούς μηχανισμούς και στην κατάθλιψη.

Ενδορφίνη και εγκεφαλίνη

Τα ενδογενή οπιοειδή παίζουν σημαντικό ρόλο στον εθισμό και τις εξαρτητικές συμπεριφορές. Σχεδόν οι περισσότερες εθιστικές ή εξαρτητικές συμπεριφορές χαρακτηρίζονται από προσαρμοστικές αλλαγές στα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου.

Τα ενδογενή οπιοειδή και οι υποδοχείς τους ρυθμίζουν τη ντοπαμινεργική δραστηριότητα και την απόκριση της κορτιζόλης στο στρες. Έρευνα έχει δείξει ότι η μακροχρόνια χρήση εξωγενών οπιούχων προκαλεί συγκριτική ανεπάρκεια στις ενδογενείς ενδορφίνες, η οποία, με τη σειρά της, οδηγεί σε αναζήτηση οπιούχων και συμβάλλει στις συνεχιζόμενες υποτροπές που παρατηρούνται σε περιπτώσεις εθισμού.

Η ενδορφίνη και η εγκεφαλίνη είναι νευροπεπτίδια, τα οποία στο ανθρώπινο σώμα λειτουργούν ως σημαντικά μόρια σηματοδότησης στον εγκέφαλο. Οι εγκεφαλίνες βρίσκονται σε υψηλή συγκέντρωση στον εγκέφαλο καθώς και στα κύτταρα των επινεφριδίων. Οι ενδορφίνες σχετίζονται εν μέρει με την αυξημένη παραγωγή ντοπαμίνης.

Ντοπαμίνη

Οι ειδικοί μελετούν ακόμα πώς λειτουργεί η ντοπαμίνη, ένας νευροδιαβιβαστής που συμμετέχει και αυτή στο πλαίσιο του εθισμού. Πολλοί πιστεύουν ότι “εκπαιδεύει” τον εγκέφαλο για να αποφύγει δυσάρεστες εμπειρίες και να αναζητήσει ευχάριστες.

Οι εμπειρίες που μας κάνουν να νιώθουμε καλά, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ναρκωτικών ή αλκοόλ ενεργοποιούν το κέντρο ανταμοιβής, μνήμης και κινήτρων του εγκεφάλου, το οποίο ανταποκρίνεται απελευθερώνοντας ντοπαμίνη. Αυτή η απελευθέρωση αναγκάζει τον εγκέφαλό να εστιάσει περισσότερο στην εμπειρία και στην ανάμνηση της απόλαυσης.

Η ντοπαμίνη δημιουργεί το κίνητρο σε κάποια ουσία, μια συμπεριφορά, ένα τύπο φαγητού, στην αναζήτηση της ευχαρίστησης. Η ντοπαμίνη συμβάλλει στην εμπειρία της απόλαυσης. Δεν σχετίζεται άμεσα με τη δημιουργία ευχάριστων συναισθημάτων, αλλά βοηθά στην ενίσχυση των ευχάριστων αισθήσεων και συμπεριφορών συνδέοντας πράγματα που μας κάνουν να νιώθουμε καλά με την επιθυμία να τα επαναλάβουμε. Αυτός ο σύνδεσμος είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη του εθισμού.

Άλλοι νευροδιαβιβαστές που προκαλούν συναισθήματα ευχαρίστησης ή ευφορίας είναι: η σεροτονίνη, η ενδορφίνες, η ωκυτοκίνη

Ποια είναι τα οφέλη των ενδογενών οπιοειδών;  

Οι ενδορφίνες όπως και η ντομαπίνη εμπλέκονται στα κυκλώματα φυσικής ανταμοιβής και σχετίζονται με σημαντικές δραστηριότητες όπως το φαγητό, το ποτό, η φυσική κατάσταση, η άσκηση και η σεξουαλική επαφή. Προωθώντας μια γενική αίσθηση ευεξίας, οι ενδορφίνες έχουν πολλά οφέλη, όπως: ανακούφιση της κατάθλιψης, μείωση του άγχους, ενίσχυση της αυτοεκτίμησής, μείωση του βάρους (ο ρόλος των ενδορφινών και άλλων ορμονών στη ρύθμιση της όρεξης και της πρόσληψης τροφής ερευνάται.), αντιμετώπιση πόνου τοκετού, ανίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Μετατραυματικό στρες, ενδορφίνη και ντοπαμίνη  

Ένα κοινό αποτέλεσμα που διέπει την έκθεση σε ψυχοκοινωνικό στρες είναι η ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA) και του συμπαθητικού νευρικού συστήματος ως μέρος της φυσιολογικής απόκρισης βιολογικού στρες.

Το ραβδωτό σώμα του εγκεφάλου συνδέεται λειτουργικά με το σύστημα ανίχνευσης απειλών. Στους ανθρώπους, η παιδική σεξουαλική κακοποίηση σχετίζεται με αυξημένους μεταβολίτες της ντοπαμίνης στα ούρα στην παιδική ηλικία και οι οξείς ψυχοκοινωνικοί στρεσογόνοι παράγοντες προκαλούν μεγαλύτερη απελευθέρωση ντοπαμίνης σε άτομα με χαμηλή αυτοαναφερόμενη μητρική φροντίδα.

Επιπλέον, η μειωμένη ραβδωτή λειτουργία που σχετίζεται με την κακομεταχείριση σχετίζεται με δυσμενείς εκβάσεις συμπεριλαμβανομένης της διαταραγμένης προσκόλλησης και της κατάθλιψης.

Μία μελέτη (Oswald et al., 2014) βρήκε θετικές συσχετίσεις μεταξύ του παιδικού τραύματος και της απελευθέρωσης ντοπαμίνης. Υψηλή ντοπαμίνη – ή πάρα πολύ συγκεντρωμένη ντοπαμίνη σε ορισμένα μέρη του εγκεφάλου και όχι αρκετά σε άλλα μέρη – συνδέεται με την παρορμητικότητα, την επιθετικότητα και μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις εθιστικές.

Εθιστική συμπεριφορά και τραύμα

Η διαταραχή στην έκκριση της ενδορφίνης επίσης οδηγεί σε εθιστικές συμπεριφορές. Μετά από ένα τραυματικό συμβάν, οι άνθρωποι αναφέρουν συχνά χρήση αλκοόλ για να ανακουφίσουν τα συμπτώματα άγχους, ευερεθιστότητας και κατάθλιψης. Το αλκοόλ μπορεί να ανακουφίσει αυτά τα συμπτώματα επειδή η πόση του αντισταθμίζει τις ελλείψεις στη δραστηριότητα της ενδορφίνης μετά από μια τραυματική εμπειρία. Μέσα σε λίγα λεπτά από την έκθεση σε ένα τραυματικό συμβάν υπάρχει αύξηση του επιπέδου των ενδορφινών στον εγκέφαλο. Κατά τη διάρκεια του τραύματος, τα επίπεδα ενδορφίνης παραμένουν αυξημένα και βοηθούν να μειώσουν τον συναισθηματικό και σωματικό πόνο του τραύματος.

Ωστόσο, αφού τελειώσει το τραύμα, τα επίπεδα ενδορφίνης μειώνονται σταδιακά και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια περίοδο απόσυρσης ενδορφίνης που μπορεί να διαρκέσει από ώρες έως ημέρες. Αυτή η περίοδος απόσυρσης ενδορφίνης μπορεί να προκαλέσει συναισθηματική δυσφορία και να συμβάλει σε άλλα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Επίσης, όπως συμβαίνει με τα ζώα που εκτίθενται σε ανεξέλεγκτο στρες, οι ασθενείς με χρόνια PTSD έχουν υψηλά ποσοστά ιατρικών προβλημάτων, όπως αυτοάνοσες ασθένειες (van der Kolk 1997).

Οι ενδορφίνη και εγκεφαλίνη συμμετέχουν επίσης σε κίνητρα και διαδικασίες ανταμοιβής στη διατροφική συμπεριφορά, όπως η διέγερση της όρεξης από εύγευστα τρόφιμα. Ίσως η καλύτερη απόδειξη για τη συμμετοχή των οπιοειδών σε μια αλληλεπίδραση μεταξύ άγχους και φαγητού είναι το εύρημα ότι, σε ζώα και βρέφη, η πρόσληψη γλυκών και λιπαρών τροφών, συμπεριλαμβανομένου του γάλακτος, ανακουφίζει το κλάμα και άλλα συμπτώματα άγχους. Πρόσφατα, αυτό το αποτέλεσμα αποδείχθηκε ότι εξαρτάται από τη γλυκιά γεύση και όχι από τις θερμίδες, καθώς τα χαμηλών θερμίδων γλυκαντικά μειώνουν επίσης το κλάμα.

Έρευνες τον τελευταίο τέταρτο αιώνα έδειξαν ότι το τραύμα δεν οδηγεί απαραίτητα στην ψυχοπαθολογία. Στην πραγματικότητα, ένα γεγονός μπορεί να έχει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με την ικανότητα του θύματος να αντιμετωπίσει το συμβάν. Τα παιδιά που έχουν πέσει θύματα έχουν πολύ μικρό έλεγχο στο τραυματικό συμβάν και μπορεί να αντιμετωπίσουν σοβαρή συναισθηματική διαταραχή.

References

  1. Jennifer M. et al. Signals in the Nucleus Accumbens that Cause Active Avoidance Require Endocannabinoid Mobilization in the Midbrain. Current Biology, 2018; DOI: 10.1016/j.cub.2018.03.037
  2. Maldonado, R et al.  The endogenous opioid system: A common substrate in drug addiction. Drug and Alcohol Dependence 2010; 108 (3): 183-194. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2009.10.011.  
  3. Wand, GS et al. Chapter 4 – Endogenous Opiates, Addiction, and the Stress Response. Stress and Addiction. Biological and Psychological Mechanism 2007, Pages 85-104. https://doi.org/10.1016/B978-012370632-4/50007-3
  4. Bremner JD, Southwick SM, Darnell A, Charney DS. Chronic PTSD in Vietnam combat veterans: Course of illness and substance abuse. American Journal of Psychiatry. 1996;153:369–375. 
  5. Breslau N, Davis GC, Andreski P, Peterson E. Traumatic events and posttraumatic stress disorder in an urban population of young adults. Archives of General Psychiatry. 1991;48:216–222. 
  6. Clark DB, Pollock N, Bukstein OG, Mezzich AC, Bromberger JT, Donovan JE. Gender and comorbid psychopathology in adolescents with alcohol dependence. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. 1997;36:1195–1203.
  7. The A1 allele at the D2 dopamine receptor gene and alcoholism. A reappraisal. J GelernterD, GoldmanN, Risch (1993) Jama 269:1673–1677.
  8. Ventral tegmental area dopamine revisited: effects of acute and repeated stress EN Holly, KA Miczek, (2016). Psychopharmacology 233:163–186. https://doi.org/10.1007/s00213-015-4151-3 
  9. Wise, R. A. (2009). Roles for nigrostriatal—not just mesocorticolimbic—dopamine in reward and addiction. Trends in Neuroscience, 32(10), 517;524.
  10. Volkow, N. D., Wang, G. J., Fowler, J. S., Tomasi, D., & Telang, F. (2010). Addiction: Beyond dopamine reward circuitry. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 108(37), 15037-15042.

Το ψυχόδραμα σύμφωνα με το Βικιπαίδεια ορίζεται ως ένα είδος ομαδικής ή ατομικής ψυχοθεραπείας, η οποία δημιουργήθηκε από τον ψυχίατρο Jacob Levy Moreno (1889-1974).

« Ο «πρωταγωνιστής» καλείται να είναι ο εαυτός του πάνω στη σκηνή και να αναπαριστάνει το δικό του προσωπικό κόσμο. Καλείται να είναι ο εαυτός του, και όχι ένας ηθοποιός, καθώς ο ηθοποιός πάνω στη σκηνή είναι εξαναγκασμένος να θυσιάσει τον δικό του προσωπικό εαυτό για το ρόλο που θα του επιβάλλει ένας θεατρικός συγγραφέας… Κανείς δεν γνωρίζει καλύτερα τον εαυτό του από ό, τι ο ίδιος ο εαυτός του.» Jacob Levy Moreno (1889-1974), ψυχίατρος.

Πώς προέκυψε το ψυχόδραμα και τί είναι;

Για δεκαετίες, οι ψυχολόγοι, οι ερευνητές και επιστήμονες υγείας εργάστηκαν επιμελώς για να εντοπίσουν μοναδικούς τρόπους αντιμετώπισης πολλών καταστάσεων ψυχικής υγείας. Μερικές από αυτές είναι: το τραύμα, διατροφικές διαταραχές, διαταραχές άγχους και πολλά άλλα. Η αποκατάσταση προσωπικών ζητημάτων έως και η βελτίωση του εαυτού επιτυγχάνεται μέσα από διαφορετικούς τρόπους εκμάθησης και εργαλεία. 

Το ψυχόδραμα ορίζεται από τον Βρετανικό Σύλλογο ψυχοδράματος (BPA) ως μια μορφή θεραπείας που χρησιμοποιεί δραματικές τεχνικές για τον εντοπισμό προβλημάτων και βελτίωση προσωπικών ζητημάτων.

Πρόκειται για μία μέθοδο διερεύνησης του ψυχισμού των ατόμων. Οι συμμετέχοντες δραματοποιούν, δηλαδή αναπαριστούν θεατρικά, τωρινά, παρελθοντικά, ακόμη και μελλοντικά γεγονότα από τις ζωές τους, αντί να μιλούν απλώς γι’ αυτά. Αυτό που δραματοποιείται από τους συμμετέχοντες δεν είναι μόνο η βιωμένη εμπειρία τους αλλά και οι ψυχολογικές εκφάνσεις που τη συνοδεύουν. Παραδείματα τέτοιων εκφάνσεων είναι οι σκέψεις, τα συναισθήματα ή οι τρόποι αντιμετώπισης ενός προβλήματος.

Βασικές φάσεις του ψυχοδράματος 

  • Η προθέρμανση
  • Η δράση
  • Το μοίρασμα
  • Η κάθαρση

Παραδείγματα τεχνικών ψυχοδράματος 

  1. Η τεχνική του σωσία αποτελεί μια μέθοδος που βοηθάει το άτομο να βρει τις λέξεις, για να εκφράσει τα συναισθήματα και τις σκέψεις που δεν μπορούσε να εκφράσει προηγουμένως. Το άτομο αναφέρει ένα γεγονός και να άλλο μέλος της ομάδας ή ο συντονιστής είναι δίπλα του, εκφράζοντας δυνατά αυτό που θέλει να αναπαραστήσει και να εκφράσει το άτομο. Η γλώσσα του σώματος, τα εκφραζόμενα συναισθήματα, οι εικόνες με αναπαραστάσεις, και οι λέξεις περιγράφουν το γεγονός που εκδραματίζεται από το άτομο ώστε να αποδώσουν καλύτερα την ερμηνεία.
  2. Η αντιστροφή των ρόλων είναι η άσκηση όπου ένα άτομο εκτελεί ένα σενάριο που έχει βιώσει. Επίσης το άτομο μπορεί να διαδραματίσει διαφορετικό ρόλο εκτός από τον εαυτό του. Η αξία της αντιστροφής του ρόλου έγκειται στην εμπειρία να βιώσουμε το ρόλο τόσο του άλλου ατόμου όσο και του εαυτού μας μέσα από τα μάτια του άλλου. Αυτό βοηθά πολλούς ανθρώπους να αποκτήσουν νέες προοπτικές για το τι μπορούν να σκεφτούν οι άλλοι ακόμα και οι ίδιοι σε ορισμένες περιπτώσεις.
  3. Το mirroring ή καθρέφτης βοηθάει το άτομο να δει τη συμπεριφορά του, όπως οι άλλοι του δείχνουν μέσα από την αναπαράσταση του δικού του δράματος. Η τεχνική του κατόπτρου ενθαρρύνει τον πρωταγωνιστή να σκεφτεί αντικειμενικά γι’ αυτό που δείχνει υποκειμενικά. ” Ο πραγματικός σκοπός είναι το άτομο να δει τον εαυτό του σαν να κοιτάει μέσα σ’ έναν καθρέφτη (Karp, Holmes, Tauvon). Ένα μέλος της ομάδας ή ο συντονιστής παίρνει το ρόλο του ατόμου. Με αυτόν τον τρόπο επιτρέπει στον εαυτό του να δει τις δικές του ενέργειες από μακριά, με πρότυπα λόγου, τη γλώσσα του σώματος ή τη συμπεριφορά που διαφορετικά δεν θα ήταν σε θέση να δει και να νιώσει την κατάσταση.
  4. Μοντελοποίηση. Ο συντονιστής ή τα μέλη της ομάδας καλούνται να επαναλάβουν αυτό το σενάριο και να αντιδράσουν με τους δικούς τους τρόπους. Το αρχικό άτομο έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί διαφορετικούς τύπους αντιδράσεων που εκτελούνται. Έτσι θα μπορούσε να κατανοήσει τρόπους για το πώς να χειριστεί καλύτερα τις διάφορες περιστάσεις. 

Πόσο βοηθάει το ψυχόδραμα;

Μια μελέτη του 2018 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Social Work with Groups ανακάλυψε τη θεραπευτική αξία της « παραπάνω πραγματικότητας». Αυτό επιτυγχάνεται όταν ένα άτομο εφαρμόζει κάτι που υπάρχει στην υποκειμενική του πραγματικότητα. Όταν συμβεί αυτό, το άτομο εκφράζει περισσότερα από ό, τι συνήθως λέει στην καθημερινή του ζωή. Έτσι ξεπερνά τα εμπόδια που τον συγκρατούσαν πριν και παίρνει μια πιο θετική κοινωνική ταυτότητα.

Τα θέματα που καλύπτονται στο ψυχόδραμα περιλαμβάνουν συγκρούσεις εσωτερικές ή εξωτερικές δηλαδή σχέσεων. Αυτά τα ευαίσθητα θέματα τείνουν να βρίσκονται στη ρίζα των κακών πεποιθήσεών μας.

References

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Psychodrama
  2. Λέτσιος, Κ. Το ψυχόδραμα και ο Jacob Moreno, στο Εισαγωγή στην Κοινωνική ψυχολογία, τόμος Β’, εκδόσεις Πεδίο, 2008
  3. Blatner, Adam, “Acting-In. Practical Applications of Psychodramatic methods”, third edition, Springer Publishing Company, New York, 1996
  4. Blatner, Adam, “Foundations of psychodrama: History, theory and practice”, Springer Publishing Company, New York, 2000.
  5. Djuric Z,Velijkovic, J. & Tomic, M.Psychodrama: A begginer’s guide, Jessica Kingsley Publishers, 2005.