Άρθρα

Η αύξηση του σπλαχνικού λίπους είναι εξαιρετικά επιβλαβής. Συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, αντίστασης στην ινσουλίνη, καρδιακών παθήσεων, χαμηλής άμυνας, ανάπτυξη φλεγμονών και ακόμη και ορισμένων τύπων καρκίνων.

Τι είναι το σπλαχνικό λίπος;

Το σπλαχνικό λίπος βρίσκεται μέσα στην κοιλιακή κοιλότητα και τυλίγεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Είναι δύσκολο στον εντοπισμό του καθώς δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Αυτό που παρατηρούμε ως κοιλιά ή ως λίπος στη κοιλιά είναι το υποδόριο λίπος αυτό δηλαδή που αποθηκεύεται ακριβώς κάτω από το δέρμα στο σημείο εκείνο. Η συσσώρευση σπλαχνικού λίπους αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας.

Γιατί το σπλαχνικό λίπος είναι επιβλαβές;

Τα λιποκύτταρα λειτουργούν ακόμη πιο σύνθετα από απλές αποθήκες ενέργειας. Είναι κύτταρα τα οποία παράγουν επίσης ορμόνες και φλεγμονώδεις ουσίες. Τα σπλαχνικά λιπώδη κύτταρα είναι ιδιαίτερα ενεργά και παράγουν πολλούς φλεγμονώδεις δείκτες, όπως IL-6, IL-1β, PAI-1 και TNF-α. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι ορμόνες μπορούν να οδηγήσουν σε μακροχρόνια φλεγμονή και να αυξήσουν τον κίνδυνο χρόνιας νόσου.

Ένα παράδειγμα αυτού είναι η καρδιακή νόσος. Η μακροχρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει σχηματισμό πλάκας μέσα στις αρτηρίες, κάτι που αποτελεί παράγοντα κινδύνου για καρδιακές παθήσεις.

Το σπλαχνικό λίπος απελευθερώνει και ελεύθερα λιπαρά οξέα που ταξιδεύουν μέσω των φλεβών μας στο ήπαρ. Η πυλαία φλέβα μεταφέρει αίμα από το έντερο,  το πάγκρεας και το σπλήνα στο ήπαρ. Αυτό μπορεί να προκαλέσει συσσώρευση λίπους στο ήπαρ ή αλλιώς λιπώδη διήθηση.

Τι λένε οι έρευνες;

Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι οι δίαιτες με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες είναι πιο αποτελεσματικές στη μείωση του σπλαχνικού λίπους από τις δίαιτες χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά.

Σε μια μελέτη 8 εβδομάδων, συμπεριλαμβανομένων 69 υπέρβαρων ανδρών και γυναικών, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα άτομα που ακολούθησαν μια δίαιτα χαμηλών υδατανθράκων έχασαν 10% περισσότερο σπλαχνικό λίπος και 4,4% περισσότερο ολικό λίπος από ό, τι σε μια δίαιτα χαμηλών λιπαρών.

Άσκηση και σπλαχνικό λίπος

Στην πραγματικότητα, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η αερόβια άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του σπλαχνικού λίπους, ακόμη και χωρίς ειδική διατροφή.Για παράδειγμα, μια ανάλυση 15 μελετών σε 852 άτομα συνέκρινε ποιοι τύποι άσκησης μείωσαν το σπλαχνικό λίπος. Διαπίστωσαν ότι οι αερόβιες ασκήσεις μέτριας και υψηλής έντασης ήταν πιο αποτελεσματικές στη μείωση του σπλαχνικού λίπους. Ο συνδυασμός τακτικής αερόβιας άσκησης με μια υγιεινή διατροφή είναι πιο αποτελεσματικός τρόπος.

Διατροφή και σπλαχνικό λίπος

Οι φυτικές ίνες μπορούν να χωριστούν σε δύο ευρείες κατηγορίες – διαλυτές και αδιάλυτες. Όταν οι διαλυτές ίνες φτάνουν στο παχύ έντερο, ζυμώνεται από βακτήρια του εντέρου σε λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας. Αυτά τα λιπαρά οξέα είναι μια σημαντική πηγή διατροφής για τα κύτταρα του παχέος εντέρου. Είναι ενδιαφέρον ότι μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μείωση του σπλαχνικού λίπους καταστέλλοντας την όρεξή.

Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι τα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας βοηθούν στην αύξηση των επιπέδων των ορμονών πληρότητας, όπως χολοκυστοκινίνη, GLP-1 και PYY. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση των επιπέδων της ορμόνης πείνας γκρελίνης.

Μια μελέτη σε 1.114 άτομα διαπίστωσε ότι η απλή αύξηση της πρόσληψης διαλυτών ινών κατά 10 γραμμάρια ημερησίως μείωσε τον κίνδυνο αύξησης σπλαχνικού λίπους έως και 3,7%.

Η πρωτεΐνη είναι το πιο σημαντικό θρεπτικό συστατικό για την απώλεια λίπους. Η κατανάλωση περισσότερης πρωτεΐνης μπορεί να βοηθήσει στην εξάλειψη της πείνας αυξάνοντας τα επίπεδα των ορμονών πληρότητας GLP-1, PYY και χολοκυστοκινίνης. Μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση των επιπέδων της ορμόνης πείνας γκρελίνης. Μελέτες έχουν δείξει ότι η πρωτεΐνη μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση του μεταβολισμού, γεγονός που με τη σειρά του προάγει την απώλεια βάρους και την απώλεια σπλαχνικού λίπους.

Μια μελέτη σε 23.876 ενήλικες έδειξε ότι η υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης συνδέθηκε με χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος, υψηλότερη «καλή» χοληστερόλη HDL και μικρότερη περιφέρεια μέσης, η οποία είναι δείκτης σπλαχνικού λίπους.

Μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι τα άτομα που καταναλώνουν ζάχαρη και φρουκτόζη τείνουν να έχουν περισσότερο σπλαχνικό λίπος. Για παράδειγμα, σε μια μελέτη σε 41 παιδιά ηλικίας 9-18 ετών, οι επιστήμονες αντικατέστησαν τη φρουκτόζη στη διατροφή τους με άμυλο που παρείχε την ίδια ποσότητα θερμίδων. Διαπίστωσαν ότι αυτή η απλή αλλαγή μείωσε το λίπος του ήπατος κατά 3,4% και το σπλαχνικό λίπος κατά 10,6% σε μόλις 10 ημέρες.

Τι αυξάνει το σπλαχνικό λίπος;

  • Η πρόσληψη αλκοόλ

Η κατανάλωση μικρής ποσότητας αλκοόλ, ειδικά το κόκκινο κρασί, μπορεί να έχει οφέλη για την υγεία. Όμως, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση υπερβολικού αλκοόλ μπορεί να ενθαρρύνει την αποθήκευση λίπους ως σπλαχνικού λίπους.

  • Τα trans λιπαρά

Τα trans λιπαρά οξέα ανήκουν στην κατηγορία των ακόρεστων λιπαρών και υπάρχουν είτε φυσικά σε μικρή ποσότητα σε ζωικής προέλευσης τρόφιμα, όπως το κρέας και τα γαλακτοκομικά, είτε τεχνητά, μέσω υδρογόνωσης..

Τα τρανς λιπαρά δεν χαλούν γρήγορα και έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προστίθενται σε μεταποιημένα τρόφιμα, όπως ψητά και πατατάκια

Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι τα τρανς λιπαρά μπορούν να αυξήσουν το σπλαχνικό λίπος και μπορεί να προκαλέσουν πολλά προβλήματα υγείας.

  • Ανεπαρκής ύπνος

Μελέτες έχουν δείξει ότι η έλλειψη ύπνου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αύξησης σπλαχνικού λίπους. Αντίθετα, η αύξηση του ύπνου μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του σπλαχνικού λίπους.

Μια εξαετή μελέτη που περιελάμβανε 293 άτομα διαπίστωσε ότι η αύξηση του ύπνου από 6 ώρες ή λιγότερο σε 7-8 ώρες μείωσε την αύξηση του σπλαχνικού λίπους κατά περίπου 26% .

  • Άγχος

Το συνεχές στρες μπορεί να διεγείρει τα επινεφρίδια του σώματος ώστε να παράγουν περισσότερη κορτιζόλη, μια ορμόνη του στρες. Μελέτες έχουν δείξει ότι η περίσσεια κορτιζόλης μπορεί να αυξήσει την αποθήκευση σπλαχνικού λίπους.

Επιπλέον, το συνεχιζόμενο άγχος μπορεί να αυξήσει την υπερκατανάλωση τροφής, το οποίο με τη σειρά του μπορεί να επιδεινώσει αυτό το πρόβλημα.

Πώς διαγιγνώσκεται το σπλαχνικό λίπος;

Ο μόνος τρόπος για την οριστική διάγνωση σπλαχνικού λίπους είναι με σάρωση CT ή MRI. Ωστόσο, αυτές είναι δαπανηρές και χρονοβόρες διαδικασίες.

Σύμφωνα με το Harvard T.H. Chan School of Public Health, εάν είστε γυναίκα και η μέση σας έχει μέγεθος 88,9 εκατοστά ή μεγαλύτερη, διατρέχετε τον κίνδυνο για προβλήματα υγείας από το σπλαχνικό λίπος. Οι άνδρες διατρέχουν κίνδυνο για προβλήματα υγείας όταν η μέση τους έχει μέγεθος 101,6 εκατοστά ή μεγαλύτερη.

Το σπλαχνικό λίπος, λοιπόν δεν είναι ορατό, επομένως δεν ξέρουμε πάντα ότι είναι εκεί. Αυτό το καθιστά πολύ πιο επικίνδυνο. Από την άλλη πλευρά, συνήθως μπορεί να αποφευχθεί. Η διατήρηση ενός υγιούς, ισορροπημένου, χαμηλού στρες τρόπου ζωής μπορεί να βοηθήσει στην αποτροπή της συσσώρευσης του σπλαχνικού λίπους στην κοιλιακή κοιλότητα.

References

Τα τελευταία χρόνια ορισμένοι άνθρωποι εστιάζουν τόσο πολύ στην υγιεινή διατροφή που αυτό μπορεί να μετατραπεί σε έντονη προσκόληση, γνωστή ως ορθορεξία (Orthorexia nevrosa). Η ορθορεξία ή η νευρική ορθορεξία είναι μια διατροφική διαταραχή που συνεπάγεται μια εμμονή με θέματα που αφορούν την υγιεινή διατροφή ακόμη και την εντατική άσκηση.
 
Σε αντίθεση με άλλες διατροφικές διαταραχές, η ορθορεξία επικεντρώνεται κυρίως στην ποιότητα των τροφίμων και όχι στην ποσότητα. Τα άτομα που ταλαιπωρούνται με τη συγκεκριμένη διαταραχή γενικά δεν επικεντρώνονται στην απώλεια βάρους.
 
Η ορθορεξία αρχίζει να αναγνωρίζεται από την ιατρική κοινότητα, αν και δεν έχει οριστεί επισήμως ως διατροφική διαταραχή από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία ή το Διαγνωστικό και Στατιστικό οργανισμό Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5). Ο όρος δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον αμερικανικό γιατρό Steven Bratman και προέρχεται από το “ορθό”, το οποίο είναι ελληνικό για το “σωστό”.

Τι προκαλεί την ορθορεξία;

Κάποιος μπορεί να αρχίσει να κάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, αλλάζοντας τη διατροφή του με σκοπό να βελτιώσει απλά την υγεία του. Κάποιοι όμως οδηγούνται σε ορθορεξία, δηλαδή στην ακραία εστίασή τους σε ότι πιο υγιεινό.

Οι έρευνες σχετικά με τα αίτια της ορθορεξίας δεν είναι ακόμη αρκετές , αλλά οι ιδεοψυχαναγκαστικές τάσεις τάσεις προς την τελειομανία, το υψηλό άγχος ή η αυξημένη ανάγκη για έλεγχο μπορούν να προδιαθέσουν κάποιον προς την εμμονή του για την υγεία. 

Συχνά παρατηρείται μεγάλη τάση ορθορεξίας σε ορίσμενα επαγγέλματα, όπως οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, οι τραγουδιστές, οι χορευτές οι μουσικοί, οι αθλητές και όσοι εργάζονται στο χώρο της μόδας . 

Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, αλλά απαιτούνται περισσότερες έρευνες πριν να καταλήξουμε σε συμπεράσματα.

Πώς διακρίνεται η ορθορεξία από την υγιεινή διατροφή;

Αρχικά σε πρώτο στάδιο το άτομο αναπτύσσει μια εμμονή που επικεντρώνεται στην υγιεινή διατροφή. Έτσι οδηγείται σε υπερβολική συναισθηματική δυσφορία που σχετίζεται με επιλογές τροφίμων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής: 

  • Καταναγκαστικές συμπεριφορές ή ψυχικές ανησυχίες με διαιτητικές επιλογές που πιστεύεται ότι προάγουν τη βέλτιστη υγεία.
  • Η μη τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων μπορεί να προκαλέσει άγχος, ντροπή, αρρωστοφοβία ή αρνητικά συναισθήματα όπως θυμού ακόμα και κατάθλιψης.
  • Οι περιορισμοί στη διατροφή μπορούν να κλιμακωθούν με την πάροδο του χρόνου. Οι περιορισμόι περιλαμβάνουν την εξάλειψη ολόκληρων ομάδων τροφίμων και την προσθήκη καθαρτικών ουσιών, ισχυρά αποτοξινωτικών ουσιών ακόμα και περιόδους έντονης νηστείας.

Σε δεύτερη φάση αυτή η ψυχαναγκαστική συμπεριφορά εμποδίζει το άτομο και  στην καθημερινή του ζωή. Έτσι:

  • Διατρέχει κίνδυνο υποσιτισμού, σοβαρής απώλειας βάρους ή άλλες ιατρικές επιπλοκές.
  • Διακατάχεται από έντονη προσωπική δυσφορία ή δύσκολη κοινωνική ή πνευματική λειτουργία λόγω των λανθασμένων πεποιθήσεων ή συμπεριφορών σχετικών με την υγιεινή διατροφή.
  • Εμφανίζει συναισθηματική εξάρτηση. Αυτό συμβαίνει όταν η εικόνα του σώματος, η αυτοπεποίθηση, η ταυτότητα ή η ικανοποίηση εξαρτάται υπερβολικά από την τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων.

Οι μελέτες σχετικά με την ορθορεξία είναι περιορισμένες. Όμως η αυτή η κατάσταση είναι πιθανό να οδηγήσει σε πολλά προβήματα υγείας. Μπορούν να εμφανιστούν προβλήματα όπως  αναιμία, έλλειψη θρεπτικών συστατικών, χαμηλή άμυνα, σοβαρές παθήσεις που σχετίζονται και με άλλες διατροφικές διαταραχές, προβλήματα πέψης , ορμονικές ανισορροπίες, καρδιαγγειακά προβλήματα, προβλήματα μνήμης.

Σημαντικές θεωρούνται και οι αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς τα αυστηρά πρότυπα διατροφής, οι ενοχλητικές σκέψεις που σχετίζονται με την τροφή και τα συναισθήματα της ηθικής που διακατέχουν το άτομο μπορεί να το οδηγήσουν σε έντονη κοινωνική απομόνωση.

Υπάρχει θεραπεία; 

Οι συνέπειες της ορθορεξίας μπορεί να είναι εξίσου σοβαρές με αυτές των άλλων διατροφικών διαταραχών. Το πρώτο βήμα για τη θεραπεία της ορθορεξίας είναι η αναγνώριση της παρουσίας της. Αυτό μπορεί να γίνεται με δύσκολία, καθώς τα άτομα που έχουν αυτή τη διαταραχή συχνά αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν οποιαδήποτε από τις αρνητικές της επιπτώσεις στην υγεία, την ευημερία ή την κοινωνική λειτουργία.

Μόλις αναγνωριστεί το πρόβλημα, θα πρέπει να ζητηθεί βοήθεια από μια πολυεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας, όπως ένας γιατρός, ψυχολόγος και διατροφολόγος. Πολύ σημαντική θεωρείται η εκπαίδευση ενός ατόμου με ορθορεξία σχετικά με τις επιστημονικά έγκυρες πληροφορίες για τη διατροφή και με την ακόλουθη αλλαγή των λανθασμένων πεποιθήσεων.  Οι τακτικές συνεδρίες με τους θεραπευτές θα επιτρέψουν την επανεξέταση και την αλλαγή του τρόπου σκέψης και ζωής . 

References 

  1. Bratman S. Orthorexia. Available at: www.orthorexia.com/what-is-orthorexia/ Accessed August 1, 2019.
  2. Bratman S, Knight D. Health Food Junkies: Orthorexia Nervosa- Overcoming the Obsession With Healthful Eating. New York, NY: Broadway; 2000. 
  3. Vandereycken W. Media hype, diagnostic fad, or genuine disorder? Professionals’ opinions about night eating syndrome, orthorexia, muscle dysmorphia, and emetophobia. Eat Disord. 2011;19(2):145-155. 
  4.  Moroze RM, Dunn TM, Craig Holland J, et al. Microthinking about micronutrients: a case of transition from obsessions about healthy eating to near-fatal “orthorexia nervosa” and proposed diagnostic criteria. Psychosomatics. 2014 Mar 19; Epub. 
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Orthorexia_nervosa