Άρθρα

Τα τελευταία χρόνια ορισμένοι άνθρωποι εστιάζουν τόσο πολύ στην υγιεινή διατροφή που αυτό μπορεί να μετατραπεί σε έντονη προσκόληση, γνωστή ως ορθορεξία (Orthorexia nevrosa). Η ορθορεξία ή η νευρική ορθορεξία είναι μια διατροφική διαταραχή που συνεπάγεται μια εμμονή με θέματα που αφορούν την υγιεινή διατροφή ακόμη και την εντατική άσκηση.
 
Σε αντίθεση με άλλες διατροφικές διαταραχές, η ορθορεξία επικεντρώνεται κυρίως στην ποιότητα των τροφίμων και όχι στην ποσότητα. Τα άτομα που ταλαιπωρούνται με τη συγκεκριμένη διαταραχή γενικά δεν επικεντρώνονται στην απώλεια βάρους.
 
Η ορθορεξία αρχίζει να αναγνωρίζεται από την ιατρική κοινότητα, αν και δεν έχει οριστεί επισήμως ως διατροφική διαταραχή από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία ή το Διαγνωστικό και Στατιστικό οργανισμό Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5). Ο όρος δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον αμερικανικό γιατρό Steven Bratman και προέρχεται από το “ορθό”, το οποίο είναι ελληνικό για το “σωστό”.

Τι προκαλεί την ορθορεξία;

Κάποιος μπορεί να αρχίσει να κάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, αλλάζοντας τη διατροφή του με σκοπό να βελτιώσει απλά την υγεία του. Κάποιοι όμως οδηγούνται σε ορθορεξία, δηλαδή στην ακραία εστίασή τους σε ότι πιο υγιεινό.

Οι έρευνες σχετικά με τα αίτια της ορθορεξίας δεν είναι ακόμη αρκετές , αλλά οι ιδεοψυχαναγκαστικές τάσεις τάσεις προς την τελειομανία, το υψηλό άγχος ή η αυξημένη ανάγκη για έλεγχο μπορούν να προδιαθέσουν κάποιον προς την εμμονή του για την υγεία. 

Συχνά παρατηρείται μεγάλη τάση ορθορεξίας σε ορίσμενα επαγγέλματα, όπως οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, οι τραγουδιστές, οι χορευτές οι μουσικοί, οι αθλητές και όσοι εργάζονται στο χώρο της μόδας . 

Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, αλλά απαιτούνται περισσότερες έρευνες πριν να καταλήξουμε σε συμπεράσματα.

Πώς διακρίνεται η ορθορεξία από την υγιεινή διατροφή;

Αρχικά σε πρώτο στάδιο το άτομο αναπτύσσει μια εμμονή που επικεντρώνεται στην υγιεινή διατροφή. Έτσι οδηγείται σε υπερβολική συναισθηματική δυσφορία που σχετίζεται με επιλογές τροφίμων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής: 

  • Καταναγκαστικές συμπεριφορές ή ψυχικές ανησυχίες με διαιτητικές επιλογές που πιστεύεται ότι προάγουν τη βέλτιστη υγεία.
  • Η μη τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων μπορεί να προκαλέσει άγχος, ντροπή, αρρωστοφοβία ή αρνητικά συναισθήματα όπως θυμού ακόμα και κατάθλιψης.
  • Οι περιορισμοί στη διατροφή μπορούν να κλιμακωθούν με την πάροδο του χρόνου. Οι περιορισμόι περιλαμβάνουν την εξάλειψη ολόκληρων ομάδων τροφίμων και την προσθήκη καθαρτικών ουσιών, ισχυρά αποτοξινωτικών ουσιών ακόμα και περιόδους έντονης νηστείας.

Σε δεύτερη φάση αυτή η ψυχαναγκαστική συμπεριφορά εμποδίζει το άτομο και  στην καθημερινή του ζωή. Έτσι:

  • Διατρέχει κίνδυνο υποσιτισμού, σοβαρής απώλειας βάρους ή άλλες ιατρικές επιπλοκές.
  • Διακατάχεται από έντονη προσωπική δυσφορία ή δύσκολη κοινωνική ή πνευματική λειτουργία λόγω των λανθασμένων πεποιθήσεων ή συμπεριφορών σχετικών με την υγιεινή διατροφή.
  • Εμφανίζει συναισθηματική εξάρτηση. Αυτό συμβαίνει όταν η εικόνα του σώματος, η αυτοπεποίθηση, η ταυτότητα ή η ικανοποίηση εξαρτάται υπερβολικά από την τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων.

Οι μελέτες σχετικά με την ορθορεξία είναι περιορισμένες. Όμως η αυτή η κατάσταση είναι πιθανό να οδηγήσει σε πολλά προβήματα υγείας. Μπορούν να εμφανιστούν προβλήματα όπως  αναιμία, έλλειψη θρεπτικών συστατικών, χαμηλή άμυνα, σοβαρές παθήσεις που σχετίζονται και με άλλες διατροφικές διαταραχές, προβλήματα πέψης , ορμονικές ανισορροπίες, καρδιαγγειακά προβλήματα, προβλήματα μνήμης.

Σημαντικές θεωρούνται και οι αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς τα αυστηρά πρότυπα διατροφής, οι ενοχλητικές σκέψεις που σχετίζονται με την τροφή και τα συναισθήματα της ηθικής που διακατέχουν το άτομο μπορεί να το οδηγήσουν σε έντονη κοινωνική απομόνωση.

Υπάρχει θεραπεία; 

Οι συνέπειες της ορθορεξίας μπορεί να είναι εξίσου σοβαρές με αυτές των άλλων διατροφικών διαταραχών. Το πρώτο βήμα για τη θεραπεία της ορθορεξίας είναι η αναγνώριση της παρουσίας της. Αυτό μπορεί να γίνεται με δύσκολία, καθώς τα άτομα που έχουν αυτή τη διαταραχή συχνά αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν οποιαδήποτε από τις αρνητικές της επιπτώσεις στην υγεία, την ευημερία ή την κοινωνική λειτουργία.

Μόλις αναγνωριστεί το πρόβλημα, θα πρέπει να ζητηθεί βοήθεια από μια πολυεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας, όπως ένας γιατρός, ψυχολόγος και διατροφολόγος. Πολύ σημαντική θεωρείται η εκπαίδευση ενός ατόμου με ορθορεξία σχετικά με τις επιστημονικά έγκυρες πληροφορίες για τη διατροφή και με την ακόλουθη αλλαγή των λανθασμένων πεποιθήσεων.  Οι τακτικές συνεδρίες με τους θεραπευτές θα επιτρέψουν την επανεξέταση και την αλλαγή του τρόπου σκέψης και ζωής . 

References 

  1. Bratman S. Orthorexia. Available at: www.orthorexia.com/what-is-orthorexia/ Accessed August 1, 2019.
  2. Bratman S, Knight D. Health Food Junkies: Orthorexia Nervosa- Overcoming the Obsession With Healthful Eating. New York, NY: Broadway; 2000. 
  3. Vandereycken W. Media hype, diagnostic fad, or genuine disorder? Professionals’ opinions about night eating syndrome, orthorexia, muscle dysmorphia, and emetophobia. Eat Disord. 2011;19(2):145-155. 
  4.  Moroze RM, Dunn TM, Craig Holland J, et al. Microthinking about micronutrients: a case of transition from obsessions about healthy eating to near-fatal “orthorexia nervosa” and proposed diagnostic criteria. Psychosomatics. 2014 Mar 19; Epub. 
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Orthorexia_nervosa

Ο όρος διατροφή έχει πάρει σήμερα τεράστιες διαστάσεις έτσι ώστε πολλοί άνθρωποι να μπερδεύονται ως προς το πραγματικό νόημά της. Δηλαδή ο όρος πρέπει να συσχετίζεται με τη συνολική πρόσληψη τροφής και θρέψης ενός ατόμου και δεν πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στον περιορισμό ή στην “δίαιτα”.

Η δίαιτα όμως διαφέρει. Οι περισσότεροι άνθρωποι όταν σκέφτονται τη λέξη δίαιτα, εννοούν τον περιορισμό στη λήψη τροφής. Οι  επιστήμονες υγείας συμφωνούν στο ότι η κατανάλωση υγιεινής διατροφής που δίνει έμφαση στην καλή ποιοτικά τροφή είναι ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι για την υγεία τους. Ωστόσο, η δίαιτα δίνει έμφαση στον περιορισμό των θερμίδων, με κυριότερο στόχο την απώλεια βάρους και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Πόσο διαφέρει η δίαιτα με τη διατροφή;

Ενώ η δίαιτα θα μπορούσε θεωρητικά να προτίνεται με γνώμονα μια ισορροπημένη προσέγγιση στα τρόφιμα και τα θρεπτικά συστατικά, με ταυτόχρονο περιορισμό των θερμίδων, αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει. Συχνά οι δίαιτες φαίνεται να αγνοούν τα βασικά στοιχεία της καλής διατροφής και εστιάζουν μόνο στην μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων άρα και στην γρήγορη απώλεια βάρους.

Αυτό τις περισσότερες φορές επηρεάζει τις διατροφικές συνήθειες. Κυκλοφορούν πολλές δίαιτες που αποβλέπουν στην πλήρη απομάκρυνση ολόκληρων ομάδων τροφίμων (για παράδειγμα πρωτεϊνών, υδατανθράκων ή λιπών). Υπάρχουν και δίαιτες που γίνονται ακόμα πιο περιοριστικές και επιτρέπουν μόνο ένα ή λίγα διαφορετικά είδη τροφών.  

Ποια όμως είναι τα προβλήματα  που πιθανόν σχετίζονται με αυτές τις δίαιτες;

  • Ενώ οι άνθρωποι μπορεί να χάσουν βάρος , ειδικά στην αρχή, η απώλεια βάρους είναι συχνά μη βιώσιμη επειδή η ίδια η δίαιτα είναι μη βιώσιμη. Στην πραγματικότητα, πολλοί άνθρωποι όχι μόνο παίρνουν το βάρος πίσω μόλις διακόψουν, αλλά συχνά κερδίζουν πίσω περισσότερο από ό, τι έχασαν. Αυτές οι δίαιτες είναι γνωστές και ως δίαιτες yo-yo.
  • Η γρήγορη απώλεια βάρους θα μπορούσε να παρουσιάσει μεγάλους κινδύνους για την υγεία. Τέτοια συμπτώματα είναι ο υποσιτισμός, η αφυδάτωση, η κούραση, οι πονοκέφαλοι, το ευερέθιστο έντερο, η ζάλη, η δυσκοιλιότητα, η μυϊκή απώλεια, η απώλεια μαλλιών, η ανισορροπία των ηλεκτρολυτών, η ανεπιθύμητη εμμηνόρροια.
  • Ο υποσιτισμός, ιδιαίτερα ο χρόνιος υποσιτισμός, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές, μακροχρόνιες βλάβες στον οργανισμό και σε ακραίες περιπτώσεις να είναι ακόμη και απειλητικός για τη ζωή.
  • Οι διατροφικές συνήθειες προκαλούν επίσης χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και μπορεί να κάνουν τον οργανισμό πιο επιρρεπή σε μολυσματικές ασθένειες. Μπορόυν επίσης να προκαλέσουν επιδείνωση χρόνιων παθήσεων υγείας λόγω του stress που εκτείθεται ο οργανισμός. 

Η ισορροπημένη διατροφή

Μια ισορροπημένη διατροφή από την άλλη πλευρά, δίνει έμφαση σε μια διατροφή που παρέχει μια πλήρη πηγή για όλες τις βιταμίνες, τα μέταλλα, τα θρεπτικά συστατικά και τις θερμίδες που χρειάζεται το σώμα για να έχει υγιή λειτουργία. Στις υγιεινές διατροφικές επιλογές συμπεριλαμβάνονται γενικά μια αφθονία φρούτων και λαχανικών, καλά λιπαρά, πρωτεΐνες, σύνθετοι και μη επεξεργασμένοι υδατάνθρακες και σπόροι.

Η ισορροπημένη διατροφή δεν περιέχει κατά κανόνα «μαύρη λίστα» τροφών. Επικεντρώνεται στην ποιότητα και την ποσότητα των τροφών περιορίζοντας στο ελάχιστο την κατανάλωση κενών θερμίδων ή επεξεργασμένων τροφίμων.

Η ισορροπημένη διατροφή τέλος, ενθαρρύνει την ασφαλή, σταδιακή, βιώσιμη απώλεια βάρους. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση διαφόρων προβλημάτων υγείας, τη διατήρηση ενός ισχυρού ανοσοποιητικού συστήματος, την ενδυνάμωη και την ευεξία.

References 

  1. American Dietetic Association. 2008. Position of the American Dietetic Association: health implications of dietary fiber. Journal of the American Dietetic Association 108: 1716-31. 
  2. Birkbeck JB. 1983. New Zealanders and their diet: A report to the National Heart Foundation of New Zealand on the National Diet Survey, 1977. Dunedin: University of Otago. Blanton CA, Moshfegh AJ, Baer DJ, et al. 2006. 
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Diet
  4. The USDA automated multiple-pass method accurately estimates group energy and nutrient intake. Journal of Nutrition 136: 2594-99. Carriquiry AL. 2003. Estimation of usual intake distributions of nutrients and foods. Journal of Nutrition 133: 601S-608S. 
  5. Cho S, Dietrich M, Brown CJ, et al. 2003. The effect of breakfast type on total daily energy intake and body mass index: results from the Third National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES 111). Journal of the American College of Nutrition 22: 296-302.