Το πνευμονογαστρικό νεύρο (Vagus nerve) είναι το δέκατο κρανιακό νεύρο και συνδέεται με τον παρασυμπαθητικό έλεγχο της καρδιάς, των πνευμόνων και του πεπτικού σωλήνα.

Αποτελεί το μακρύτερο νεύρο του αυτόνομου νευρικού συστήματος στο ανθρώπινο σώμα. Θεωρείται το πιο πολύπλοκο από τα κρανιακά νεύρα και επίσης το λιγότερο κατανοητό. Το πνευμονογαστρικό νεύρο ονομάζεται επίσης κρανιακό νεύρο X.

Ανατομία και λειτουργία

Οι αισθητηριακές λειτουργίες του πνευμονογαστρικού νεύρου χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:

  • Σωματικές : Αυτές είναι αισθήσεις που γίνονται αισθητές στο δέρμα ή στους μύες.
  • Σπλαχνικές: Αυτές είναι αισθήσεις που γίνονται αισθητές στα όργανα του σώματος.

Οι κινητικές λειτουργίες του πνευμονογαστρικού νεύρου περιλαμβάνουν:

  • Τη διέγερση μυών στο φάρυγγα, στο λάρυγγα και στον μαλακό ουρανίσκο. Αυτά είναι η σαρκώδης περιοχή κοντά στο πίσω μέρος της οροφής του στόματος.
  • Τη τόνωση των μυών στην καρδιά, όπου βοηθά στη μείωση του καρδιακού ρυθμού σε συνθήκες χαλάρωσης.
  • Τη διέγερση των ακούσιων συσπάσεων του πεπτικού σωλήνα. Σε αυτό περιλαμβάνονται ο οισοφάγος, το στομάχι και του έντερου, που επιτρέπει στα τρόφιμα να κινηθούν μέσω του σωλήνα.

Οποιαδήποτε βλάβη του έχει ως αποτέλεσμα μιας σειράς συμπτωμάτων. Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί το νεύρο αυτό είναι τόσο μακρύ που επηρεάζει πολλές περιοχές.

Πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνουν: τη δυσκολία στην ομιλία ή την απώλεια φωνής, πιθανό πρόβλημα με την κατανάλωση υγρών, την απώλεια αντανακλαστικών, πόνος στο αυτί, ο ασυνήθιστος καρδιακός ρυθμός, ανώμαλη αρτηριακή πίεση, τη μειωμένη παραγωγή οξέος στομάχου, ναυτία ή έμετο, κοιλιακό φούσκωμα ή πόνος.

Το πνευμονογαστρικό νεύρο είναι το κλειδί για την ευημερία;

Όσο περισσότερη η επιστήμη ερευνά τη τεράστια σημασία του πνευμονογαστρικού νεύρου, τόσο περισσότερο φαίνεται ότι η κατανόηση της μεγάλης λειτουργίας του αποτελεί υπόσχεση στη θεραπεία κάθε είδους ανθρώπινου πόνου.

Υπάρχει μια τεράστια βιοηλεκτρική και βιοχημική σειρά αντιδράσεων για τα οποία ευθύνεται το πνευμονογαστρικό νεύρο και όλα αυτά είναι σχεδόν αδύνατο να μελετηθούν.” αναφέρει η Τiffany Field, PhD και διευθύντρια του Touch Research Institute στο Πανεπιστήμιο Ιατρικής στο Μαϊάμι.

Η Tiffany Field ισχυρίζεται ότι οι διακλαδώσεις του νεύρου συνδέονται με το πρόσωπο και τη φωνή.

“Γνωρίζουμε ότι τα άτομα με κατάθλιψη έχουν χαμηλή νευρική δραστηριότητα, και αυτό σχετίζεται με λιγότερους τόνους και λιγότερο δραστικές εκφράσεις του προσώπου. Μία άλλη διακλάδωση του νεύρου φτάνει μέχρι το γαστρεντερικό σωλήνα. Εδώ, η χαμηλή νευρική δραστηριότητα σχετίζεται με αργή γαστρική κινητικότητα, η οποία παρεμβαίνει στη σωστή πέψη. Ακόμα άλλα παρακλάδια του νεύρου συνδέονται με την καρδιά, τους πνεύμονες και το ανοσοποιητικό σύστημα. Η ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση του νεύρου συνδέεται με τη ροή ορμονών όπως η κορτιζόλη και η πεπτική ορμόνη γκρελίνη, την ανάπτυξη φλεγμονών και πολλών άλλων εσωτερικών διαδικασιών που διαμορφώνουν την ανθρώπινη υγεία και ευημερία.” , αναφέρει.

Πώς μπορεί ένα νεύρο να έχει τόση μεγάλη επιρροή στο ανθρώπινο σύστημα;

Ενώ ορισμένες πτυχές της δραστηριότητας του πνευμονογαστρικού νεύρου είναι αδιάκριτες, είναι σαφές ότι το συγκεκριμένο νεύρο είναι ο κυβερνήτης του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος. Αυτό βοηθά στον έλεγχο των αντιδράσεων χαλάρωσης του σώματος. Με απλά λόγια, η αυξημένη  δραστηριότητά του αντισταθμίζει την απόκριση στο στρες, η οποία ελέγχεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα.

Ο Stephen Silberstein, MD, καθηγητής νευρολογίας και διευθυντής του Κέντρου Πονοκέφαλου στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Thomas Jefferson της Φιλαδέλφειας ολοκλήρωσε μια ανασκόπηση το 2016 πάνω στη λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου. Αναφέρει ότι η αυξημένη δραστηριότητα του νεύρου επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και επίσης απενεργοποιεί τη φλεγμονή, προκαλώντας την παραγωγή χημικών ουσιών από το ανοσοποιητικό σύστημα. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι η ενεργοποίηση του νεύρου μπορεί να σταματήσει μια κρίση άσθματος ή μια επιληψίας όπως επίσης μπορεί να σταματήσει την ημικρανία ή τον πονοκέφαλο και να μειώσει την γαστροϊσοφαγική παλιδρόμιση».

Είναι γεγονός ότι για οποιαδήποτε παθολογική κατάσταση που επιδεινώνεται από το άγχος ή τη φλεγμονή, από την αρθρίτιδα έως τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η διέγερση του συγκεκριμένου νεύρου μπορεί να βοηθήσει στη θεραπεία ή να ανακουφίσει τα συμπτώματα.

Ο Stephen Silberstein υποστηρίζει ότι οι νευροεπιστήμονες διερευνούν τη χρήση της διέγερσης του νεύρου και σε ένα ευρύ φάσμα ασθενειών και διαταραχών, συμπεριλαμβανομένων και ψυχικών παθήσεων. Ήδη, υπάρχουν ενδείξεις ότι η διέγερση του νεύρου μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη ή να βοηθήσει άτομα με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής. Αρκετοί είναι και οι επιστήμονες ερευνούν και την επιρροή του νεύρου στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης.

Πώς να πετύχουμε διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου;

Ενώ η ηλεκτρική διέγερση εφαρμόζεται από το 2000 και σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέχει ήδη ανακούφιση σε άτομα με μια σειρά από ασθένειες, υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το πετύχουμε αυτό χωρίς συσκευή ή εμφύτευμα.

Για παράδειγμα το μασάζ, η γιόγκα, ο διαλογισμός, και η βαθιά αναπνοή, η φροντίδα του εντέρου και η σωστή διατροφή και η άσκηση προωθούν τη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, που είναι η δραστηριότητα του συγκεκριμένου νεύρου.
Σχετική έρευνα έδειξε ότι αυτές και πολλές σχετικές δραστηριότητες αυξάνουν τη δραστηριότητα μέσω υποδοχέων πίεσης που είναι θαμμένοι κάτω από την επιφάνεια του δέρματος, υποδοχείς που βρίσκονται σε όλο το σώμα. Αυτοί μπορούν να φτάσουν μόνο μέσα από έντονη πίεση ή από βαθιά έκταση. Επίσης το ελαφρύ άγγιγμα ή η αγκαλιά ή η ισχυρή χειραψία είναι εγγενώς καταπραϋντικά.

Θα μπορούσε ένα νεύρο που ίσως δεν έχετε ακούσει ποτέ να είναι το κλειδί για την ενίσχυση της διάθεσής και τη μείωση του άγχους; Η φροντίδα αυτού του μακρού, περιπλανώμενου νεύρου είναι το κλειδί για την ευημερία μας.

References

https://en.wikipedia.org/wiki/Vagus_nerve

Carabotti M, Scirocco A, Maselli MA, Severi C. The gut-brain axis: interactions between enteric microbiota, central and enteric nervous systemsAnn Gastroenterol (2015) 28:203–9. 
Hagemann D, Meier JJ, Gallwitz B, Schmidt WE. [Appetite regulation by ghrelin – a novel neuro-endocrine gastric peptide hormone in the gut-brain-axis]Z Gastroenterol (2003) 41:929–36.10.1055/s-2003-41853 
Bonaz B, Sinniger V, Pellissier S. Vagus nerve stimulation: a new promising therapeutic tool in inflammatory bowel diseaseJ Intern Med (2017) 282:46–63.10.1111/joim.12611 
Evrensel A, Ceylan ME. The gut-brain axis: the missing link in depressionClin Psychopharmacol Neurosci (2015) 13:239–44.10.9758/cpn.2015.13.3.239 
Leclercq S, Forsythe P, Bienenstock J. Posttraumatic stress disorder: does the gut microbiome hold the key? Can J Psychiatry (2016) 61:204–13.10.1177/0706743716635535 
Goverse G, Stakenborg M, Matteoli G. The intestinal cholinergic anti-inflammatory pathwayJ Physiol (2016) 594:5771–80.10.1113/JP271537 
Η τυπική άποψη των καταναλωτών είναι ότι τα συμπληρώματα και οι βιταμίνες είναι ασφαλή σε οποιαδήποτε δόση. Ωστόσο, αυτά τα άτομα είτε αγνοούν είτε δεν λαμβάνουν υπόψη τη βασική προϋπόθεση της τοξικολογίας, όπου η δόση κάνει το δηλητήριο.

Έτσι, όπως έχει σημειωθεί από τους επιστήμονες της υγείας και της διατροφής, η ποικιλία, η μετριοπάθεια και η ισορροπία αποτελούν τους πυλώνες της πρόσληψης θρεπτικών ουσιών. 

Τι αναφέρουν οι έρευνες για τις βιταμίνες;

Οι σύντομες ανασκοπήσεις της διαθέσιμης βιβλιογραφίας δείχνουν ότι, σε πολύ υψηλές δόσεις, οι βιταμίνες και τα ανόργανα συστατικά μπορεί να είναι το ίδιο τοξικές με άλλες ενώσεις που υπάρχουν στα τρόφιμα και στο περιβάλλον. 

Μία μετα-ανάλυση 67 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών έδειξε ότι τα συμπληρώματα βιταμίνης Ε, βιταμίνης Α και β-καροτίνης μπορεί να συσχετιστούν με αυξημένη επίπτωση θνησιμότητας (Bjelakovic et al., 2008).

Μια δοκιμή πρόληψης του καρκίνου με χορήγηση Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene (ATBC), διαπίστωσε υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης (18%) καρκίνου του πνεύμονα. Αυτό αφορούσε άντρες που έλαβαν β-καροτένιο από εκείνους που δεν το έλαβαν.

Το 2008, μια μεγάλη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή (SELECT) διακόπηκε μετά την αναφορά ότι η βιταμίνη Ε και το σελήνιο είχαν ως αποτέλεσμα αύξηση της συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του προστάτη (Lippman et al., 2009).

Μία μελέτη ιατρών (Gaziano et al., 2009) έδειξε ότι η βιταμίνη C δεν έδειξε οφέλη για την υγεία. Συγκεκριμένα η μελέτη (Combs, 2008) ανέφερε ότι η αυξημένη πρόσληψη βιταμίνης C είχε δυσμενείς επιπτώσεις, π.χ πέτρες στα νεφρά και διαταραχές που σχετίζονται με το σίδηρο.

Βιταμίνες στη σωστή δόση 

Σε αντίθεση, η έκθεση του Ινστιτούτου Ιατρικής (IOM, 1998) έδειξε ότι η χρήση φολικού οξέος μπορεί να μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης δυσπλασιών. Παράδειγμα τέτοιων δυσπλασιών είναι βλάβες του νευρικού σωλήνα και της σπονδυλικής στήλης.

Επιπλέον, μια άλλη αναφορά (Brannon et al., 2008) έδειξε ότι η βιταμίνη D και το ασβέστιο μπορούν να αυξήσουν την αντοχή των οστών και να μειώσουν την εμφάνιση καταγμάτων.

Ο εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας μειώνεται στους ηλικιωμένους, οι οποίοι πήραν συμπληρώματα βιταμίνης C, Ε, βήτα-καροτίνης, χαλκού και ψευδαργύρου (Huang et al., 2006)

Προσοχή στις συνιστώμενες δόσεις βιταμινών.

Είναι πολύ σημαντική η εξατομικευμένη συνταγογράφηση ανάλογα με τις βιοχημικές ανάγκες του καθενός ατόμου ακόμα και για θεραπευτικούς σκοπούς από γιατρούς.  Η έλλειψη βιταμινών μπορεί να προκαλέσει ποικίλα συμπτώματα όπως και η υπερδοσολογία.

Η καθιέρωση ανώτερων ασφαλών ή ανεκτών επιπέδων βιταμινών και βασικών ιχνοστοιχείων αποτελεί σήμερα το αντικείμενο σημαντικού ενδιαφέροντος και δραστηριότητας.

References 

  1. Toxicology of Micronutrients: Adverse Effects and Uncertainty A. G. Renwick The Journal of Nutrition, Volume 136, Issue 2, February 2006, Pages 493S-501S, https://doi.org/10.1093/jn/136.2.493S Published: 01 February 2006 Committee on Toxicity of Chemicals in Food, Consumer Products, and the Environment Annual report. London: Department of Health; 1997.
  2. Food and Nutrition Board, Institute of Medicine Dietary reference intakes for calcium, phosphorus, magnesium, vitamin D, and fluoride. Washington, DC: National Academies Press; 1997. Available from: https://www.nap.edu/books/0309063507/html.
  3. Food and Nutrition Board, Institute of Medicine Dietary reference intakes for vitamin A, vitamin K, arsenic, boron, chromium, copper, iodine, iron, manganese, molybdenum, nickel, silicon, vanadium, and zinc. Washington, DC: National Academies Press; 2001. Available from: https://www.nap.edu/books/0309072794/html/
H ασφάλεια των τροφίμων αποτελεί ένα από τα πλέον σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η σύγχρονη κοινωνία. Ουσίες που λέγονται συντηρητικά, χρωστικές και αρώματα ενδέχεται να έχουν τοξική, καρκινογόνο ακόμα και τερατογόνο δράση.

Οσο βελτιώνεται η ποιότητα ζωής των ανθρώπων, τόσο αυξάνεται και η απαίτηση για ασφαλή και ποιοτικά τρόφιμα. 

Βαρέα μέταλλα

Η είσοδος των βαρέων μετάλλων σε αγροτικά οικοσυστήματα θεωρείται εξέχουσας σημασίας, καθώς μέσω αυτής της οδού μπορούν και μεταφέρονται σε όλο το εύρος της τροφικής αλυσίδας. Τα βαρέα μέταλλα αποτελούν σοβαρή απειλή για την υγεία του ανθρώπου εξαιτίας δυο κύριων χαρακτηριστικών:

α) δεν συμμετέχουν στη γνωστή μεταβολική λειτουργία, αλλά όταν είναι παρόντα στον οργανισμό διαταράσσουν τις φυσιολογικές κυτταρικές διεργασίες οδηγώντας έτσι σε τοξικότητα των οργάνων και

β) δρουν σωρευτικά σε βιολογικούς ιστούς και μπορεί να προκαλέσουν μια πληθώρα συμπτωμάτων όπως δηλητηρίαση, νεφρική ανεπάρκεια και διάφορους τύπους καρκίνου.

Μεταξύ των βαρέων μετάλλων που έχουν γίνει γνωστά για τη βλαπτική τους δράση είναι και ο υδράργυρος. Διαφορετικές μορφές του υδραργύρου δημιουργούν διαφορετικά μοτίβα τοξικότητας. Οργανικές ενώσεις του υδραργύρου μπορούν να διαπεράσουν τον πλακούντα και να μεταφερθούν από τη μητέρα στο έμβρυο, προκαλώντας σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες ένα εύρος νευρολογικών διαταραχών. Ο μεθυλικός υδράργυρος, που αποτελεί την πλέον τοξική μορφή υδραργύρου, έχει ανιχνευθεί σε υψηλές ποσότητες σε ψάρια και οστρακοειδή. Κύρια αιτία για την επιμόλυνση των τροφών αυτών, αποτελεί η απόρριψη στη θάλασσα βιομηχανικών αποβλήτων με υψηλές συγκεντρώσεις ενώσεων του υδραργύρου (Singh et al., 2015).

Ένα ακόμα μέταλλο το οποίο έχει ανιχνευθεί σε τρόφιμα είναι το κάδμιο. Αυξημένες ποσότητες καδμίου έχουν καταγραφεί στα εντόσθια θηλαστικών, σε οστρακοειδή αλλά και σε λαχανικά. Πηγές καδμίου αποτελούν μεταξύ άλλων τα φωσφορικά λιπάσματα, η λυματολάσπη και τα βιομηχανικά απόβλητα. Το κάδμιο απορροφάται σχετικά δύσκολα από τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά από τη στιγμή που απορροφηθεί δεν μπορεί να αποβληθεί εύκολα. Το κάδμιο μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη συμπεριφορά. Επίσης, έχει βρεθεί πως είναι τοξικό για τα αισθητήρια γάγγλια και μπορεί να επάγει τη δημιουργία καρκινικών όγκων στους πνεύμονες (Khan et al., 2017).

Τοξίνες

Μια ακόμα κατηγορία ενώσεων που ανιχνεύονται σε τροφές και αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία είναι οι τοξίνες. Οι αφλατοξίνες αποτελούν υψηλά τοξικούς δευτερογενείς μεταβολίτες που παράγονται από μύκητες όπως οι Aspergillusflavus, A. parasiticus και A. nomius. Οι μύκητες αυτοί μπορούν να επιμολύνουν δημητριακά όπως σιτάρι, καλαμπόκι και ξηρούς καρπούς όπως καρύδια, φυστίκια και φουντούκια. Οι αφλατοξίνες προσβάλουν κυρίως το ήπαρ. Μπορούν επίσης να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της ανοσοποίησης σε παιδιά καθιστώντας τα έτσι πιο ευαίσθητα σε μολύνσεις. Κατέχουν παράλληλα και ηπατοκαρκινογενετική δράση (Kumar et al., 2017).

Ανάμεσα στις τοξίνες που έχουν μελετηθεί ιδιαίτερα για τις βλαπτικές τους ιδιότητες είναι και η ωχρατοξίνη Α. Παράγεται από αρκετά διαφορετικά στελέχη μυκήτων, μεταξύ άλλων από τους Aspergillusochraceus, A. carbonarius, A. niger και Penicilliumverrucosum. Η ωχρατοξίνη Α μπορεί να επιμολύνει μια πλειάδα προϊόντων, όπως δημητριακά, αποξηραμένα φρούτα, κρασί και καφέ και η επιμόλυνση αυτή οφείλεται συνηθέστερα στις κακές συνθήκες συντήρησης των τροφίμων αυτών ή/και σε μη βέλτιστες γεωργικές πρακτικές κατά την αποξήρανση των φρούτων. Η τοξίνη αυτή έχει τοξική και καρκινογόνο δράση και στοχεύει κυρίως τους νεφρούς προκαλώντας δυνητικά νεφροπάθειες αλλά και καρκινικούς όγκους (Bui-Klimke and Wu, 2015).

Χρωστικές

Οι συνθετικές χρωστικές τροφίμων χρησιμοποιούνται εδώ και ένα αιώνα στη βιομηχανία τροφίμων. Οι χρωστικές προστίθενται στα τρόφιμα ώστε να καταστήσουν επιθυμητά στους καταναλωτές μη ελκυστικά μίγματα βασικών συστατικών και πρόσθετων τροφίμων. Προστίθενται επίσης, ώστε να αναπληρώσουν την έλλειψη λαμπερών χρωματισμένων συστατικών, όπως είναι τα φρούτα. Αποτελούν πολύπλοκες χημικές ενώσεις, που αρχικά είχαν προέλευση τη λιθανθρακόπισσα και μεταγενέστερα το πετρέλαιο, είναι ιδιαίτερα σταθερές και έχουν χαμηλό κόστος. Τα τελευταία χρόνια για πολλές χρωστικές τροφίμων ισχύει απαγόρευση χρήσης καθώς έχει διαπιστωθεί πως προκαλούσαν σημαντικές παρενέργειες. Για παράδειγμα η χρωστική Green 1 έχει βρεθεί πως προκαλεί ηπατικό καρκίνο, η χρωστική Violet 1 έχει καρκινογόνο δράση, η χρωστική Red 2 είναι πιθανό καρκινογόνο, η χρωστική Yellow 4 σε υψηλές συγκεντρώσεις προκαλεί βλάβες στο μυοκάρδιο (Kobylewski and Jacobson, 2012).

Βελτιωτικά οσμής και γεύσης

Μια άλλη κατηγορία χημικών ενώσεων που προστίθενται στα τρόφιμα είναι τα βελτιωτικά οσμής και γεύσης. Χρησιμοποιούνται για να ενισχυθεί η γεύση ή/και η οσμή σε ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα τροφίμων. Οι συνθετικές αυτές ενώσεις δεν έχουν ταυτοποιηθεί σε φυσικά προϊόντα και μπορεί να είναι επεξεργασμένες ή και όχι, όπως για παράδειγμα η αιθυλοβανιλλίνη και το 2-μεθυλ πεντονικό οξύ που έχουν γεύση φράουλας. Μελέτες καταδεικνύουν πως ορισμένα συνθετικά βελτιωτικά γεύσης μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα σε καταναλωτές. Για παράδειγμα η χρόνια κατανάλωση υψηλών δόσεων trans-ανηθόλης σχετίζεται με ηπατοτοξικότητα και χαμηλό επιπολασμό ηπατικών όγκων (El-Wahab and Moram, 2013).

Παρασιτοκτόνα

Ο όρος παρασιτοκτόνες χημικές ουσίες αποτελεί ένα ευρύ ορισμό και περιλαμβάνει ουσίες με ζιζανιοκτόνο, εντομοκτόνο, μυκητοκτόνο και τρωκτικοκτόνο δράση. Οι ουσίες αυτές λόγω του τρόπου χρήσης τους και της αλόγιστης πολλές φορές εφαρμογής τους, μπορούν να επιμολύνουν το έδαφος, τον αέρα καθώς και τη βλάστηση γενικότερα. Οι τροφές που είναι πιο πιθανόν να επιμολυνθούν από αυτές τις ουσίες είναι τα φρούτα και τα λαχανικά.

Μάλιστα υπολείμματα παρασιτοκτόνων ουσιών έχουν ανιχνευθεί σε τρόφιμα ακόμα και μετά την αρχική (πλύσιμο, ξεφλούδισμα, κατάψυξη) ή και τη μετέπειτα επεξεργασία τους (συσκευασία) (Lozowicka et al., 2015). Η έκθεση του ανθρώπου σε παρασιτοκτόνες ουσίες έχει συνδεθεί με αρκετές παθογόνες καταστάσεις όπως άσθμα, αλλεργίες, υπερευαισθησία, ορμονικές διαταραχές και καρκίνο (Kim et al., 2017, Valcke et al., 2017).

Πολύ γνωστό παράδειγμα αποτελεί η ουσία DTT (π, π’-διφαινυλοτριχλωροαιθάνιο), μια ισχυρά τοξική ένωση που χρησιμοποιήθηκε ως εντομοκτόνο. Η έκθεση νέων γυναικών στην ουσία αυτή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε μεταγενέστερη ηλικία (Cohn et al., 2015, Tang et al., 2014).

Συντηρητικά τροφίμων

Τα συντηρτικά αποτελούν μια ευρεία κατηγορία οργανικών ή ανόργανων ενώσεων που προστίθενται στα τρόφιμα κατά την επεξεργασία και αποθήκευσή τους, έτσι ώστε να τα προστατέψουν από αλλοιώσεις λόγω μικροβιακής ανάπτυξης ή από ανεπιθύμητες χημικές μεταβολές. Παρ’ όλη τη χρησιμότητά τους έχουν βρεθεί στο επίκεντρο πολλών μελετών, εξαιτίας των παρενεργειών που μπορεί να προκαλέσει η κατανάλωσή τους μέσω των τροφίμων. Για παράδειγμα, η βουτυλιωμένη υδροξυανισόλη (ΒΗΑ) που κατέχει αντιοξειδωτική δράση βρίσκεται υπό έλεγχο, καθώς έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί καρκινικούς όγκους στο στομάχι επίμυων και επίσης σε υψηλές ποσότητες μπορεί να επάγει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων στον οισοφάγο πιθήκων.

Επίσης, τα νιτρικά και νιτρώδη άλατα είναι συντηρητικά που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων ως συντηρητικά καθώς αποτρέπουν την ανάπτυξη μικροβίων σε κρέατα, ψάρια και ορισμένους τύπους τυριών. Έχει παρατηρηθεί όμως, πως κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας των τροφίμων μπορεί να παραχθούν Ν-νιτροζαμίνες οι οποίες έχουν καρκινογόνο δράση σε ορισμένα ζώα (Gultekin et al., 2015).

H προστασία της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών πρέπει να αποτελεί βασικό άξονα της πολιτικής για την προστασία της δημόσιας υγείας. Οι πολίτες πρέπει να απολαμβάνουν ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα, τα οποία να προέρχονται από υγιή ζώα και φυτά. Στο πλαίσιο αυτό τα κράτη οφείλουν να διενεργούν ελέγχους για να εξασφαλίζουν ότι όλα τα προϊόντα που εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα πληρούν τα σχετικά πρότυπα. Όλες οι πρόσθετες ύλες που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων, πρέπει να ελέγχονται συστηματικά και επιστημονικά προκειμένου να διασφαλιστεί πως είναι ασφαλείς για την ανθρώπινη υγεία.

Παράλληλα, οι έλεγχοι πρέπει να διασφαλίζουν και τις ορθές πρακτικές διαχείρισης, επεξεργασίας και αποθήκευσης των τροφίμων έτσι ώστε να μην υπάρχει πιθανότητα επιμόλυνσης τους από παθογόνους μικροοργανισμούς. Μόνο μέσω αυτών των πρακτικών μπορεί να περιοριστεί δραστικά η τερατογόνος, τοξική ή καρκινογόνος δράση ορισμένων ουσιών που είτε προστίθενται στα τρόφιμα κατά την επεξεργασία τους, είτε ανιχνεύονται σε αυτά λόγω επιμόλυνσης τους από παθογόνους μικροοργανισμούς ή άλλους χημικούς παράγοντες.

References 

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Preservative
  2. BUI-KLIMKE, T. R. & WU, F. 2015. Ochratoxin A and human health risk: a review of the evidence. Crit Rev Food Sci Nutr, 55, 1860-9.
  3. COHN, B. A., LA MERRILL, M., KRIGBAUM, N. Y., YEH, G., PARK, J.-S., ZIMMERMANN, L. & CIRILLO, P. M. 2015. DDT Exposure in Utero and Breast Cancer. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 100, 2865-2872.
  4. EL-WAHAB, H. M. F. A. & MORAM, G. S. E.-D. 2013. Toxic effects of some synthetic food colorants and/or flavor additives on male rats. Toxicology and Industrial Health, 29, 224-232.
  5. GULTEKIN, F., YASAR, S., GURBUZ, N. & CEYHAN, B. 2015. Food Additives of Public Concern for their Carcinogenicity. Journal of Nutritional Health & Food Science, 3, 1-6.

Οι χορτοφάγοι δεν τρώνε κρέας. Ο βεγκανισμός υποστηρίζει αποχή και από τα αυγά, τα γαλακτοκομικά, ακόμα και το μέλι. Το συγκεκριμένο άρθρο αφορά μια ματιά στο θέμα, όχι για μια δικαστική εξέταση.  Υπάρχουν πολλά που πρέπει να μας προβληματίζουν γύρω από το κρέας, ιδιαίτερα όσον αφορά την προέλευση. Οι ορμόνες και τα αντιβιοτικά αποτελούν και τη μεγάλύτερη ανησυχία.

Επιστημονικές αναφορές υποδεικνύουν την σύνδεση του κόκκινου κρέατος με τον καρκίνο του προστάτη και την αθηροσκήρωση. Υπάρχουν ισχυρισμοί ότι οι ζωικές πρωτεΐνες προκαλούν φλεγμονή και κατακράτηση νερού. Μεγάλο μέρος της εκτροφής των ζωντανών γίνεται με καλαμπόκι ακόμη και με σάκχαρα.

Οι μελέτες αναφέρονται μόνο στα επεξεργασμένα κρέατα, όπως το ζαμπόν, το μπέϊκον, το λουκάνικο και τη γαλοπούλα.

κρεατοφάγοι

πηγή: pixabay

Υπάρχουν τρία πράγματα που αξίζει να αναφερθούν:

  • Η αποφυγή όλών των επεξεργασμένα κρέατων, συμπεριλαμβανομένων των κατεψυγμένων παρασκευασμένων γευμάτων και του κρέατος με χημικά πρόσθετα.
  • Η απομάκρυνση από τρόφιμα τηγανητά και ψητά κρέατα. Οι καρκινογόνες ουσίες πρέρχονται από ψησίματα υψηλής θερμοκρασίας. Τα αργά μαγειρεμένα κρέατα μπορούν να αποφύγουν αυτόν τον κίνδυνο.
  • Η εύρεση του καλύτερου ποιοτικά κρέατος. Ο όρος «βιολογικά» δεν περιγράφει τις συνολικές συνθήκες που συχνά υπάρχουν. Τα ζώα «ελευθέρας βοσκής» είναι η πιο υγιής επιλογή καθώς δεν σταβλίζονται, τρέφονται και κινούνται έξω.

Τι συμβαίνει με τα γαλακτοκομικά;

Η κύρια ανησυχία φαίνεται να είναι η βόεια αυξητική ορμόνη (BGH). Όπως και το MSG, είναι βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν παρόμοιες χημικές ενώσεις που θα επιφέρουν παρόμοια αποτελέσματα, αλλά με διάφορα ονόματα υποκατάστατων. Όλο και περισσότερες ετικέτες γάλακτος δηλώνουν πλέον «FREE BGH».

Πολλοί συνδέουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα με τον καρκίνο, τη μη ανοχή στη λακτόζη και την ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Η εύρεση του βιολογικού γάλακτος, η αποφυγή αγελαδινών προϊόντων και η προσφυγή σε κυρίως σε αιγοπρόβεια ή κατσικίσια γαλακτοκομικά, που τα ζώα τρέφονται με χορτάρι, αποτελούν μια καλή επιλογη. 

Τι συμβαίνει με το βεγκανισμό;

Συχνά καρδιακά επεισόδια; Ναι πράγματι. Το συγκεκριμένο θέμα αφορά υποστηρικτές του βεγκανισμού που τρώνε κακής ποιότητας τρόφιμα όπως τα τσιπς πατάτας ή τηγανητές πατάτες και γενικά κακής ποιότητας υδατάνθρακες. Υπάρχουν πολλά φυτικά έλαια που θεωρούνται επικίνδυνα για την υγεία , ειδικά τα υδρογονωμένα έλαια και τρανς-λιπαρά. Πολλά έλαια χάνουν τη θρεπτική τους αξία όταν θερμαίνονται σε υψηλές θερμοκρασίες. Το έλαιο καρύδας έχει προταθεί από τη βιομηχανία παραγωγής καρύδας ως οφέλιμο για την υγεία όμως είναι εξαιρετικά υψηλό σε κορεσμένα λιπαρά (στο γάλα καρύδας το 63% των θερμίδων του είναι από το λίπος). Γιατί να αποφύγετε τα κορεσμένα λίπη στο κρέας, και στη συνέχεια να το προτιμάτε την καρύδα; 

Πολλές μελέτες αναφέρουν ότι η κατανάλωση κρέατος προκαλεί φλεγμονή. Ωστόσο, άλλες μελέτες έδειξαν μεγάλη φλεγμονή από τη γλουτένη. Μια νεότερη μελέτη έδειξε ανάπτυξη φλεγμονών σε εκείνους που τρέφονταν με κρέας από ζώα που έχουν ανατραφεί με το καλαμπόκι, και όχι με χορτάρι.

Βεγκανισμός, χορτοφαγια ή κρεατοφαγία;

Είναι συχνός ο προβληματισμός γύρω από το ποια τάση διατροφής να ακολουθήσουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Βεγκανισμός, χορτοφαγία ή κρεατοφαγία; Τί θεωρείται πιο “υγιεινό”; Τα τελευταία 50 χρόνια, έχει εδραιωθεί έντονα η στάση ζωής ότι το να αποφεύγουμε το κρέας, τα αυγά και τα ζωικά λίπη θα μας απομακρύνουν από μία λίστα ασθένειες. 

Η συγκεκριμένη στάση ζωής μπορεί να είναι πειστική, αλλά η αλήθεια που προσφέρει η επιστήμη συχνά καταστρέφει κάθε φανταστική πεποιθήση στη διατροφή.

Αλλαγή της διατροφής σημαίνει την αλλαγή πεποιθήσεων. Ο Δρ Τέρι Γουάλς, που ήταν χορτοφάγος εδώ και χρόνια, είπε : «Ξόδεψα λίγο χρόνο για να ανακαλύψω τη ζωή στη φύση. Όλοι τελικά καταναλώνουμε ο ένας τον άλλον. Τα άτομα και τα μόρια μας ανακυκλώνονται συνεχώς. Κάθε ζωντανό πράγμα που δεν ωφελεί τη φωτοσύνθεση πρέπει να καταναλώνει άλλα όντα – φυτά, μύκητες, βακτήρια και ζώα. Και τελικά, θα με καταναλώνουν. Προσευχήθηκα και διαλογίστηκα για αυτές τις ιδέες. Οι άνθρωποι τρώνε όλα αυτά τα πράγματα για χιλιάδες γενιές, οπότε αποφάσισα ότι δεν διαπράξω έγκλημα κατά της φύσης εάν έφαγα κρέας. Ίσως ήμουν ακόμα πιο κοντά στη φύση

References

  1. Barnard, Neal D., and Robyn Webb. The get healthy, go vegan cookbook. Philadelphia, Da Capo Life Long, 2010. 226 p.    TX837.B295 2010
  2. Duyff, Roberta Larson. The vegetarian way. In her American Dietetic Association complete food and nutrition guide. 3rd ed., rev. and updated. Hoboken, NJ, John Wiley & Sons, c2006. p. 504-522. Includes bibliographical references.  RA784.D89 2006
  3. Fraser, Gary E. Diet, life expectancy, and chronic disease: studies of Seventh-Day Adventists and other vegetarians. Oxford, New York, Oxford University Press, 2003. 371 p. Bibliography: p. 315-361. RM236.F736 2003
  4. Key, Timothy J., Paul N. Appleby, and Magdalena S. Rosell. Health effects of vegetarian and vegan diets. Proceedings of the Nutrition Society, v. 65, Feb. 2006: 35-41. Bibliography: p. 39-41. TX501.N9, vol. 65, 2006
  5. Mangels, Reed. Weight control the vegan way. Vegetarian journal, v. 25, Jan./Feb. 2006: 6-11. URL: http://www.vrg.org/journal/vj2006issue1/vj2006issue1weight.html
Τα τελευταία χρόνια ορισμένοι άνθρωποι εστιάζουν τόσο πολύ στην υγιεινή διατροφή που αυτό μπορεί να μετατραπεί σε έντονη προσκόληση, γνωστή ως ορθορεξία (Orthorexia nevrosa). Η ορθορεξία ή η νευρική ορθορεξία είναι μια διατροφική διαταραχή που συνεπάγεται μια εμμονή με θέματα που αφορούν την υγιεινή διατροφή ακόμη και την εντατική άσκηση.
 
Σε αντίθεση με άλλες διατροφικές διαταραχές, η ορθορεξία επικεντρώνεται κυρίως στην ποιότητα των τροφίμων και όχι στην ποσότητα. Τα άτομα που ταλαιπωρούνται με τη συγκεκριμένη διαταραχή γενικά δεν επικεντρώνονται στην απώλεια βάρους.
 
Η ορθορεξία αρχίζει να αναγνωρίζεται από την ιατρική κοινότητα, αν και δεν έχει οριστεί επισήμως ως διατροφική διαταραχή από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία ή το Διαγνωστικό και Στατιστικό οργανισμό Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5). Ο όρος δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον αμερικανικό γιατρό Steven Bratman και προέρχεται από το “ορθό”, το οποίο είναι ελληνικό για το “σωστό”.

Τι προκαλεί την ορθορεξία;

Κάποιος μπορεί να αρχίσει να κάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, αλλάζοντας τη διατροφή του με σκοπό να βελτιώσει απλά την υγεία του. Κάποιοι όμως οδηγούνται σε ορθορεξία, δηλαδή στην ακραία εστίασή τους σε ότι πιο υγιεινό.

Οι έρευνες σχετικά με τα αίτια της ορθορεξίας δεν είναι ακόμη αρκετές , αλλά οι ιδεοψυχαναγκαστικές τάσεις τάσεις προς την τελειομανία, το υψηλό άγχος ή η αυξημένη ανάγκη για έλεγχο μπορούν να προδιαθέσουν κάποιον προς την εμμονή του για την υγεία. 

Συχνά παρατηρείται μεγάλη τάση ορθορεξίας σε ορίσμενα επαγγέλματα, όπως οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, οι τραγουδιστές, οι χορευτές οι μουσικοί, οι αθλητές και όσοι εργάζονται στο χώρο της μόδας . 

Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, αλλά απαιτούνται περισσότερες έρευνες πριν να καταλήξουμε σε συμπεράσματα.

Πώς διακρίνεται η ορθορεξία από την υγιεινή διατροφή;

Αρχικά σε πρώτο στάδιο το άτομο αναπτύσσει μια εμμονή που επικεντρώνεται στην υγιεινή διατροφή. Έτσι οδηγείται σε υπερβολική συναισθηματική δυσφορία που σχετίζεται με επιλογές τροφίμων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής: 

  • Καταναγκαστικές συμπεριφορές ή ψυχικές ανησυχίες με διαιτητικές επιλογές που πιστεύεται ότι προάγουν τη βέλτιστη υγεία.
  • Η μη τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων μπορεί να προκαλέσει άγχος, ντροπή, αρρωστοφοβία ή αρνητικά συναισθήματα όπως θυμού ακόμα και κατάθλιψης.
  • Οι περιορισμοί στη διατροφή μπορούν να κλιμακωθούν με την πάροδο του χρόνου. Οι περιορισμόι περιλαμβάνουν την εξάλειψη ολόκληρων ομάδων τροφίμων και την προσθήκη καθαρτικών ουσιών, ισχυρά αποτοξινωτικών ουσιών ακόμα και περιόδους έντονης νηστείας.

Σε δεύτερη φάση αυτή η ψυχαναγκαστική συμπεριφορά εμποδίζει το άτομο και  στην καθημερινή του ζωή. Έτσι:

  • Διατρέχει κίνδυνο υποσιτισμού, σοβαρής απώλειας βάρους ή άλλες ιατρικές επιπλοκές.
  • Διακατάχεται από έντονη προσωπική δυσφορία ή δύσκολη κοινωνική ή πνευματική λειτουργία λόγω των λανθασμένων πεποιθήσεων ή συμπεριφορών σχετικών με την υγιεινή διατροφή.
  • Εμφανίζει συναισθηματική εξάρτηση. Αυτό συμβαίνει όταν η εικόνα του σώματος, η αυτοπεποίθηση, η ταυτότητα ή η ικανοποίηση εξαρτάται υπερβολικά από την τήρηση των αυτοεπιβαλλόμενων διαιτητικών κανόνων.

Οι μελέτες σχετικά με την ορθορεξία είναι περιορισμένες. Όμως η αυτή η κατάσταση είναι πιθανό να οδηγήσει σε πολλά προβήματα υγείας. Μπορούν να εμφανιστούν προβλήματα όπως  αναιμία, έλλειψη θρεπτικών συστατικών, χαμηλή άμυνα, σοβαρές παθήσεις που σχετίζονται και με άλλες διατροφικές διαταραχές, προβλήματα πέψης , ορμονικές ανισορροπίες, καρδιαγγειακά προβλήματα, προβλήματα μνήμης.

Σημαντικές θεωρούνται και οι αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς τα αυστηρά πρότυπα διατροφής, οι ενοχλητικές σκέψεις που σχετίζονται με την τροφή και τα συναισθήματα της ηθικής που διακατέχουν το άτομο μπορεί να το οδηγήσουν σε έντονη κοινωνική απομόνωση.

Υπάρχει θεραπεία; 

Οι συνέπειες της ορθορεξίας μπορεί να είναι εξίσου σοβαρές με αυτές των άλλων διατροφικών διαταραχών. Το πρώτο βήμα για τη θεραπεία της ορθορεξίας είναι η αναγνώριση της παρουσίας της. Αυτό μπορεί να γίνεται με δύσκολία, καθώς τα άτομα που έχουν αυτή τη διαταραχή συχνά αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν οποιαδήποτε από τις αρνητικές της επιπτώσεις στην υγεία, την ευημερία ή την κοινωνική λειτουργία.

Μόλις αναγνωριστεί το πρόβλημα, θα πρέπει να ζητηθεί βοήθεια από μια πολυεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας, όπως ένας γιατρός, ψυχολόγος και διατροφολόγος. Πολύ σημαντική θεωρείται η εκπαίδευση ενός ατόμου με ορθορεξία σχετικά με τις επιστημονικά έγκυρες πληροφορίες για τη διατροφή και με την ακόλουθη αλλαγή των λανθασμένων πεποιθήσεων.  Οι τακτικές συνεδρίες με τους θεραπευτές θα επιτρέψουν την επανεξέταση και την αλλαγή του τρόπου σκέψης και ζωής . 

References 

  1. Bratman S. Orthorexia. Available at: www.orthorexia.com/what-is-orthorexia/ Accessed August 1, 2019.
  2. Bratman S, Knight D. Health Food Junkies: Orthorexia Nervosa- Overcoming the Obsession With Healthful Eating. New York, NY: Broadway; 2000. 
  3. Vandereycken W. Media hype, diagnostic fad, or genuine disorder? Professionals’ opinions about night eating syndrome, orthorexia, muscle dysmorphia, and emetophobia. Eat Disord. 2011;19(2):145-155. 
  4.  Moroze RM, Dunn TM, Craig Holland J, et al. Microthinking about micronutrients: a case of transition from obsessions about healthy eating to near-fatal “orthorexia nervosa” and proposed diagnostic criteria. Psychosomatics. 2014 Mar 19; Epub. 
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Orthorexia_nervosa

Ο όρος διατροφή έχει πάρει σήμερα τεράστιες διαστάσεις έτσι ώστε πολλοί άνθρωποι να μπερδεύονται ως προς το πραγματικό νόημά της. Δηλαδή ο όρος πρέπει να συσχετίζεται με τη συνολική πρόσληψη τροφής και θρέψης ενός ατόμου και δεν πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στον περιορισμό ή στην “δίαιτα”.

Η δίαιτα όμως διαφέρει. Οι περισσότεροι άνθρωποι όταν σκέφτονται τη λέξη δίαιτα, εννοούν τον περιορισμό στη λήψη τροφής. Οι  επιστήμονες υγείας συμφωνούν στο ότι η κατανάλωση υγιεινής διατροφής που δίνει έμφαση στην καλή ποιοτικά τροφή είναι ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι για την υγεία τους. Ωστόσο, η δίαιτα δίνει έμφαση στον περιορισμό των θερμίδων, με κυριότερο στόχο την απώλεια βάρους και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Πόσο διαφέρει η δίαιτα με τη διατροφή;

Ενώ η δίαιτα θα μπορούσε θεωρητικά να προτίνεται με γνώμονα μια ισορροπημένη προσέγγιση στα τρόφιμα και τα θρεπτικά συστατικά, με ταυτόχρονο περιορισμό των θερμίδων, αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει. Συχνά οι δίαιτες φαίνεται να αγνοούν τα βασικά στοιχεία της καλής διατροφής και εστιάζουν μόνο στην μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων άρα και στην γρήγορη απώλεια βάρους.

Αυτό τις περισσότερες φορές επηρεάζει τις διατροφικές συνήθειες. Κυκλοφορούν πολλές δίαιτες που αποβλέπουν στην πλήρη απομάκρυνση ολόκληρων ομάδων τροφίμων (για παράδειγμα πρωτεϊνών, υδατανθράκων ή λιπών). Υπάρχουν και δίαιτες που γίνονται ακόμα πιο περιοριστικές και επιτρέπουν μόνο ένα ή λίγα διαφορετικά είδη τροφών.  

Ποια όμως είναι τα προβλήματα  που πιθανόν σχετίζονται με αυτές τις δίαιτες;

  • Ενώ οι άνθρωποι μπορεί να χάσουν βάρος , ειδικά στην αρχή, η απώλεια βάρους είναι συχνά μη βιώσιμη επειδή η ίδια η δίαιτα είναι μη βιώσιμη. Στην πραγματικότητα, πολλοί άνθρωποι όχι μόνο παίρνουν το βάρος πίσω μόλις διακόψουν, αλλά συχνά κερδίζουν πίσω περισσότερο από ό, τι έχασαν. Αυτές οι δίαιτες είναι γνωστές και ως δίαιτες yo-yo.
  • Η γρήγορη απώλεια βάρους θα μπορούσε να παρουσιάσει μεγάλους κινδύνους για την υγεία. Τέτοια συμπτώματα είναι ο υποσιτισμός, η αφυδάτωση, η κούραση, οι πονοκέφαλοι, το ευερέθιστο έντερο, η ζάλη, η δυσκοιλιότητα, η μυϊκή απώλεια, η απώλεια μαλλιών, η ανισορροπία των ηλεκτρολυτών, η ανεπιθύμητη εμμηνόρροια.
  • Ο υποσιτισμός, ιδιαίτερα ο χρόνιος υποσιτισμός, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές, μακροχρόνιες βλάβες στον οργανισμό και σε ακραίες περιπτώσεις να είναι ακόμη και απειλητικός για τη ζωή.
  • Οι διατροφικές συνήθειες προκαλούν επίσης χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και μπορεί να κάνουν τον οργανισμό πιο επιρρεπή σε μολυσματικές ασθένειες. Μπορόυν επίσης να προκαλέσουν επιδείνωση χρόνιων παθήσεων υγείας λόγω του stress που εκτείθεται ο οργανισμός. 

Η ισορροπημένη διατροφή

Μια ισορροπημένη διατροφή από την άλλη πλευρά, δίνει έμφαση σε μια διατροφή που παρέχει μια πλήρη πηγή για όλες τις βιταμίνες, τα μέταλλα, τα θρεπτικά συστατικά και τις θερμίδες που χρειάζεται το σώμα για να έχει υγιή λειτουργία. Στις υγιεινές διατροφικές επιλογές συμπεριλαμβάνονται γενικά μια αφθονία φρούτων και λαχανικών, καλά λιπαρά, πρωτεΐνες, σύνθετοι και μη επεξεργασμένοι υδατάνθρακες και σπόροι.

Η ισορροπημένη διατροφή δεν περιέχει κατά κανόνα «μαύρη λίστα» τροφών. Επικεντρώνεται στην ποιότητα και την ποσότητα των τροφών περιορίζοντας στο ελάχιστο την κατανάλωση κενών θερμίδων ή επεξεργασμένων τροφίμων.

Η ισορροπημένη διατροφή τέλος, ενθαρρύνει την ασφαλή, σταδιακή, βιώσιμη απώλεια βάρους. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση διαφόρων προβλημάτων υγείας, τη διατήρηση ενός ισχυρού ανοσοποιητικού συστήματος, την ενδυνάμωη και την ευεξία.

References 

  1. American Dietetic Association. 2008. Position of the American Dietetic Association: health implications of dietary fiber. Journal of the American Dietetic Association 108: 1716-31. 
  2. Birkbeck JB. 1983. New Zealanders and their diet: A report to the National Heart Foundation of New Zealand on the National Diet Survey, 1977. Dunedin: University of Otago. Blanton CA, Moshfegh AJ, Baer DJ, et al. 2006. 
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Diet
  4. The USDA automated multiple-pass method accurately estimates group energy and nutrient intake. Journal of Nutrition 136: 2594-99. Carriquiry AL. 2003. Estimation of usual intake distributions of nutrients and foods. Journal of Nutrition 133: 601S-608S. 
  5. Cho S, Dietrich M, Brown CJ, et al. 2003. The effect of breakfast type on total daily energy intake and body mass index: results from the Third National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES 111). Journal of the American College of Nutrition 22: 296-302. 
Το ανοσοποιητικό σύστημα δηλαδή η άμυνα, προστατεύει τον οργανισμό από ασθένειες που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς και τοξίνες . Επίσης βοηθά στην απομάκρυνση ξένων σωμάτων και κακοήθων κυττάρων από το σύστημά του οργανισμού.

Επιπρόσθετα, το ανοσοποιητικό σύστημα είναι υπεύθυνο για τον περιορισμό των ανοσολογικών αποκρίσεων έναντι εξωτερικών ακίνδυνων ουσιών, όπως είναι τα τρόφιμα, διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες ή κατά των κυττάρων του ίδιου του οργανισμού.

Οποιαδήποτε διαταραχή στην άμυνα, μπορεί να είναι η αιτία της πρόκλησης αλλεργίας ή αυτοάνοσων διαταραχών. 

Πόσο σημαντική είναι η άμυνα του οργανισμού;

Το ανοσοποιητικό σύστημα δεν αναπτύσσεται πλήρως κατά τη γέννηση, αλλά ωριμάζει τα πρώτα χρόνια ζωής. Επομένως, η πρώιμη ζωή αποτελεί τη βάση για την σωστή εκμάθηση και σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος ενός ατόμου.

Είναι πλέον αποδεδειγμένο επιστημονικά ότι η ανοσία αρχίζει από το έντερο. Το 70-80% των ανοσοποιητικών μας κυττάρων ζουν στο γαστρεντερικό σωλήνα μαζί με τα 100 τρισεκατομμύρια βακτήρια που συνθέτουν το εντερικό μικροβίωμα. Το έντερο αποτελεί μια σημαντική είσοδο για τους παθογόνους παράγοντες, διαφόρων τοξινών και αλλεργιογόνων.

Ένας από τους σημαντικότερους ρόλους του ανοσοποιητικού συστήματος στο γαστρεντερικό σωλήνα είναι να μπορεί να κάνει διάκριση μεταξύ των αβλαβών αντιγόνων, όπως τα τρόφιμα και όσων μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία.

Υγιής άμυνα

Η ανάπτυξη ενός υγιούς ανοσοποιητικού συστήματος εξαρτάται ως εκ τούτου από την καθιέρωση ενός υγιούς εντερικού μικροβιώματος τόσο στην πρώιμη ζωή όσο και στην μετέπειτα ζωή και συνδέεται άμεσα με τη διατροφή.

Η λήψη της σωστής διατροφής κατά τη διάρκεια της πρώιμης ζωής μπορεί να επηρεάσει θετικά την ανάπτυξη ενός ισορροπημένου ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό οδηγεί σε άμεσα οφέλη όσον αφορά την υποστήριξη της υγιούς ανάπτυξης αλλά και σε μακροπρόθεσμα όσον αφορά την πρόληψη και τη διαχείριση ασθενειών.

Ο ρόλος του μητρικού γάλακτος στην άμυνα

Στην πραγματικότητα, οι μελέτες δείχνουν ότι οι αλλεργίες μπορούν να αποφευχθούν κάνοντας τις σωστές διατροφικές επιλογές κατά τις πρώτες 1000 ημέρες της ζωής ενός ατόμου. Το μητρικό γάλα είναι η καλύτερη πηγή διατροφής για τα βρέφη κατά τη διάρκεια των πρώτων έξι μηνών ζωής, γιατί περιέχει όλα τα θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την υγιή ανάπτυξη.

Το μητρικό γάλα περιέχει επίσης πολυάριθμους ανοσολογικούς παράγοντες (π.χ. ανοσοκύτταρα, μητρικά αντισώματα, πρεβιοτικά, νουκλεοτίδια, λιπαρά οξέα και υδατάνθρακες). Αυτοί οι παράγοντες συνεργάζονται για τη βελτιστοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος και την προστασία του βρέφους από λοιμώξεις και συμβάλλουν στην πρόληψη αλλεργιών. Επίσης, συμβάλλουν και στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης μεταδοτικών ασθενειών σε μεταγενέστερη ζωή, σε μειωμένο κίνδυνο των φλεγμονώδων νόσων του εντέρου, τη παχυσαρκία και το διαβήτη τύπου ΙΙ.

Υποσιτισμός και άμυνα

Ο υποσιτισμός λόγω ανεπαρκούς πρόσληψης ενέργειας, μακρο και μκρο θρεπτικών συστατικών, βλάπτει το ανοσοποιητικό σύστημα, καταστέλλοντας τις λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος που είναι θεμελιώδεις για την προστασία του οργανισμού. Χωρίς επαρκή διατροφή, το ανοσοποιητικό σύστημα στερείται σαφώς των συστατικών που απαιτούνται για τη δημιουργία μιας αποτελεσματικής άμυνας.

Ευρήματα σε ασθενείς με απλή ανεπάρκεια θρεπτικών ουσιών, επιβεβαίωσαν τον κρίσιμο ρόλο πολλών βιταμινών, ανόργανων συστατικών και ιχνοστοιχείων στη λειτουργία της άμυνας. Η απουσία δε θρεπτικών ουσιών μπορεί να διαταράξει την ανοσοποιητική λειτουργία και να ενισχύσει την εκδήλωση μολυσματικών ασθενειών. Ωστόσο, οι υπερβολικές ποσότητες ορισμένων θρεπτικών ουσιών επηρεάζουν την ανοσολογική λειτουργία αλλά και η υπερφόρτωση σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγεί σε πιθανές βλαβερές επιδράσεις, όπως δείχνουν ορισμένες κλινικές δοκιμές.

Τα ηλικιωμένα άτομα τείνουν να έχουν υψηλό επιπολασμό ανεπάρκειας θρεπτικών ουσιών. Αν και πολύ συχνά οι ασθένειες λόγω των ανεπαρκειών είναι μόνο υποκλινικές, οι επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα και στη γνωστική λειτουργία είναι αξιοσημείωτες. 

Παχυσαρκία και άμυνα

Πολλά αποδεικτικά στοιχεία υποστηρίζουν τη αρνητική σύνδεση μεταξύ του μεταβολισμού του λιπώδους ιστού και της παχυσαρκίας με τη πρόσληψη θρεπιτκών συστατικών. Αυτό περιλαμβάνει διαταραχές στην παραγωγή συσχετιζόμενων ουσιών όπως αυτό της λεπτίνης και του παράγοντα νέκρωσης όγκων-άλφα (TNF-α) στον λιπώδη ιστό.

Ο ρόλος της άσκησης

Η επίδραση επίσης της άσκησης στην ανοσολογική απάντηση είναι πολύπλευρη, ανάλογα με τον τύπο της άσκησης και την έντασή της. Γενικά, είναι αποδεκτό ότι ενώ η μέτρια άσκηση ενισχύει τις ανοσολογικές λειτουργίες, η άσκηση υψηλής έντασης και η βαριά προπόνηση μπορούν να φέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Στην πραγματικότητα, υπάρχουν κάποιες ομοιότητες μεταξύ αυτών που εντατικά και σκληρά προπονούνται και των ασθενών με διατροφικές διαταραχές οι οποίες θα μπορούν να συσχετιστούν με κάποιους κοινούς παράγοντες, όπως οι περιοριστικές διατροφικές τους συνήθειες, η συνεχής δραστηριότητα, οι μεταβολές των ορμονών και το αγχωτικό περιβάλλον.

Η διατροφή ως θεραπεία

Τέλος, υπάρχουν πολλές παθολογικές καταστάσεις με σαφή συμμετοχή των ανοσοποιητικών μηχανισμών που μπορούν να διαμορφωθούν ή να ρυθμιστούν από τα θρεπτικά συστατικά. Αυτές περιλαμβάνουν τον καρκίνο, τη φλεγμονή, την αθηροσκλήρωση, τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, το βρογχικό άσθμα, το διαβλητη τύπου ΙΙ, καρδιαγγειακά και αυτοάνοσα νοσήματα ακόμη και την κατάθλιψη αλλά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για την αποσαφήνιση των μηχανισμών δράσης σε σχέση με τη διατροφική παρέμβαση.

Η ανακάλυψη λειτουργικών τροφών όπως και η χρήση σωστών συνδιασμών τροφών φαίνεται ενδιαφέρουσα στη ζωή ενός δυτικού πολιτισμού που αντιμετωπίζει μια προοδευτική αύξηση των αυτοάνοσων και εντερικών προβλημάτων.

References

  1. Calder PC & Kew S (2002). The immune system: a target for functional foods?. Br. J. Nutr. 88, S165-S177.
  2. Chandra RK & Kumari S (1994): Effects of nutrition on the immune system. Nutrition 10, 207-210.
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Immune_system
  4. Grimble RF (1997): Effect of antioxidative vitamins on immune function with clinical applications. Int. J. Vit. Nutr. Res. 67, 312-320.
  5. Lamas O, Marti A & Martinez JA (2002): Obesity and immunocompetence. Eur. J. Clin. Nutr. 56, S42-S45.
  6. Lopez-Varela S, Montero A, Chandra RK & Marcos A (2000): Nutritional status of young female elite gymnasts. Int. J. Vitamin Nutr. Res. 70, 185-190.

Τα trans-λιπαρά είναι ακόρεστα λιπαρά οξέα ευθείας αλύσου στα οποία υπάρχει ένας τουλάχιστον διπλός δεσμός σε μορφή trans. Απαντώνται ως «φυσικά» σε μικρές ποσότητες στο λίπος του γάλακτος και του κρέατος, και σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα δηλαδή σε έλαια κυρίως σπορέλαια που έχουν υδρογονωθεί μερικώς για βιομηχανικούς σκοπούς.

Πόσο επικίνδυνα είναι τα trans-λιπαρά; 

Είναι γεγονός ότι η πρόσληψη μειώθηκε τα τελευταία χρόνια καθώς η ενημέρωση έχει αυξηθεί και οι υγειονομικές αρχές έχουν περιορίσει τη χρήση τους. Ειδικά το 2018, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) απαγόρευσε τη χρήση μερικώς υδρογονωμένου ελαίου στα περισσότερα επεξεργασμένα τρόφιμα. Όμως τα trans-λιπαρά εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα δημόσιας υγείας καθώς περιέχονται σε πληθώρα τροφίμων που κυκλοφορούν ελεύθερα στο εμπόριο.

Αρκετές μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι μια μέτρια πρόσληψη trans- λιπαρών δεν φαίνεται να είναι επιβλαβής. Τα τεχνητά trans-λιπαρά όμως σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων. Σε μια σειρά κλινικών μελετών, οι άνθρωποι που καταναλώνουν trans-λιπαρά αντί για άλλα λίπαρά ή υδατάνθρακες παρουσίασαν σημαντική αύξηση της LDL (κακής) χοληστερόλης χωρίς αντίστοιχη αύξηση της HDL (καλής) χοληστερόλης. 

Παρομοίως, η αντικατάσταση των trans-λιπαρών με αντίστοιχα καλά λιπαρά αυξάνει σημαντικά την αναλογία ολικής χοληστερόλης προς όφελος της HDL (καλή) και επηρεάζει αρνητικά τις λιποπρωτεΐνες, οι οποίες είναι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για καρδιακές παθήσεις.

Διαβήτης τύπου 2 και trans-λιπαρά

Η σχέση επίσης μεταξύ των trans-λιπαρών και του κινδύνου διαβήτη δεν είναι απολύτως σαφής. Σε μια μεγάλη μελέτη που συμμετείχαν περισσότερες από 80.000 γυναίκες παρατηρήθηκε 40% υψηλότερος κίνδυνος για διαβήτη τύπου 2 σε εκείνες που κατανάλωναν trans-λιπαρά σε σχέση με αυτές που δεν κατανάλωναν καθόλου. Ωστόσο, σε δύο άλλες παρόμοιες μελέτες δεν διαπίστώθηκε καμία σχέση μεταξύ της πρόσληψης trans-λιπαρών και του διαβήτη. Αρκετές ελεγχόμενες μελέτες που εξετάζουν τα trans-λιπαρά και τους παράγοντες κινδύνου του διαβήτη, όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη και τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, παρουσιάζουν ασυνεπή αποτελέσματα. 

Φλεγμονή, αθηροσκλήρωση, καρκίνος και trans-λιπαρά 

Η χρόνια φλεγμονή θεωρείται πρωτογενής αιτία πολλών χρόνιων ασθενειών, όπως καρδιακές παθήσεις, μεταβολικό σύνδρομο,  καρκίνος, διαβήτης και αρθρίτιδα. Δύο μελέτες δείχνουν ότι τα trans-λιπαρά αυξάνουν τους φλεγμονώδεις δείκτες όταν αντικαθιστούν από άλλα θρεπτικά συστατικά στη διατροφή. Σε μελέτες παρατήρησης, τα trans-λιπαρά συνδέονται με αυξημένους φλεγμονώδεις δείκτες, ειδικά σε άτομα με αυξημένο σωματικό λίπος . Τα trans-λιπαρά επίσης θεωρούνται ότι βλάπτουν το εσωτερικό των αιμοφόρων αγγείων και μπορεί να οδηγήσουν και σε φραγή, γνωστό ως αθηροσκλήρωση.

Σε μια μελέτη 4 εβδομάδων στην οποία τα trans-λιπαρά αντικατέστησαν κορεσμένα λίπη, η HDL (καλή) χοληστερόλη μειώθηκε κατά 21% και η αρτηριακή διαστολή μειώθηκε κατά 29% .  Ωστόσο, ελάχιστες μελέτες έχουν εξετάσει την επίδραση των trans-λιπαρών οξέων στον καρκίνο. Σύμφωνα με μια μεγάλη έρευνα, η πρόσληψη trans-λιπαρών προ της εμμηνόπαυσης συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού μετά την εμμηνόπαυση. Όμως χρειάζεται περισσότερη έρευνα στο να εξακριβωθεί πλήρως η σχέση trans-λιπαρών με καρκίνο.

Αν και η ποσότητα των trans-λιπαρών στη σύγχρονη διατροφή έχει μειωθεί, η μέση πρόσληψη εξακολουθεί να αποτελεί ανησυχία σε πολλές χώρες. Μία σωστή παρατήρηση των ετικετών στις συσκευασίες των τροφίμων, η αποφυγή συσκευασμένων, βιομηχανοποιημένων και προ-τηγανισμένων προϊόντων καθώς και ο περιορισμός στη χρήση κακής ποιότητας και μικρής ανθεκτικότητας σπορέλαιων μπορούν να αποτελέσουν σπουδαίο προληπτικό μέτρο και ένδειξη σωστής διατροφής και υγείας . 

References
  1. Katan MB, Zock PL, Mensink RP. Trans fatty acids and their effects on lipoproteins in humans. Annual Review of Nutrition. 1995 Jul;15(1):473-93.
  2. Mozaffarian D, Pischon T, Hankinson SE, Rifai N, Joshipura K, Willett WC, Rimm EB. Dietary intake of trans fatty acids and systemic inflammation in women. The American Journal of Clinical Nutrition. 2004 Apr 1;79(4):606-12.
  3. Thomas LH, Jones PR, Winter JA, Smith H. Hydrogenated oils and fats: the presence of chemically-modified fatty acids in human adipose tissue. The American Journal of Clinical Nutrition. 1981 May 1;34(5):877-86.
  4. Mensink RP, Katan MB. Effect of dietary trans fatty acids on high-density and low-density lipoprotein cholesterol levels in healthy subjects. New England Journal of Medicine. 1990 Aug 16;323(7):439-45.
  5. Willett WC, Stampfer MJ, Manson JE, Colditz GA, Speizer FE, Rosner BA, Hennekens CH, Sampson LA. Intake of trans fatty acids and risk of coronary heart disease among women. The Lancet. 1993 Mar 6;341(8845):581-5.
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Fat
Στο δέντρο της ζωής η σημασία της κληρονομικότητας κατέχει σπουδαίο ρόλο και ολοένα εξερευνήσιμο. Ένα από ερωτήματα που συνεχώς γεννιέται σε πολλούς επιστήμονες και μη είναι το αμφιλεγόμενο ερώτημα:  “Γονίδια ή περιβάλλον” ;

Πόσο ρόλο παίζουν τα γονίδια; 

Η γενετική αναφέρεται σε όλα τα γονίδια και στους κληρονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν το ποιοι είμαστε, από τη φυσική εμφάνισή μας, την προδιάθεση σε νοσημάτα, τη παχυσαρκία ακόμα και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς μας.

Το περιβάλλον περιλαβάνει όλες τις περιβαλλοντικές μεταβλητές που επηρεάζουν το ποιοι είμαστε, συμπεριλαμβανομένων των εμπειριών μας στην παιδική ηλικία, του τρόπου ζωής μας, της διατροφής μας, των κοινωνικών σχέσεών μας και του γύρω μας πολιτισμού.

Τί από τα δύο όμως υπερτερεί στο τελικό απότεσμα της διαμόρφωσης ενός ζωντανού οργανισμού; Παράδειγμα τι συμβαίνει όταν ένα άτομο επιτυγχάνει τεράστια ακαδημαϊκή επιτυχία; Είναι γενετικά γραμμένο να είναι επιτυχημένος ή είναι αποτέλεσμα του περιβάλλοντος στο οποίο πήρε ανατροφή και μάθηση; Σε άλλο παράδειγμα, αν κάποιος κακοποιεί τη γυναίκα και τα παιδιά του, είναι επειδή γεννήθηκε με βίαιες τάσεις ή είναι κάτι που έμαθε καθώς μιμείται τη συμπεριφορά του γονέα του;

Μερικά παραδείγματα γενετικά προσδιορισμένων χαρακτηριστικών περιλαμβάνουν το χρώμα των ματιών και των μαλλιών, το χρώμα του δέρματος, ακόμα και ορισμένες γενετικές ασθένειες.

Το προσδόκιμο ζωής και το ύψος έχουν ένα ισχυρό βιολογικό στοιχείο, αλλά επηρεάζονται επίσης από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τον τρόπο ζωής.

Το ύψος για παράδειγμα είναι ένα χαρακτηριστικό που είναι καταγεγραμμένο στα γονίδια.   Ένα παιδί μπορεί να προέρχεται από μια οικογένεια όπου όλοι είναι ψηλοί και μπορεί να έχει κληρονομήσει αυτά τα γονίδια που αφορούν το ύψος. Ωστόσο, αν μεγαλώσει σε ένα υποβαθμισμένο περιβάλλον όπου δεν λαμβάνει σωστή τροφή, δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτύχει το ύψος που θα μπορούσε να είχε μεγαλώσει σε ένα πιο υγιή περιβάλλον.

Όλο και περισσότερο, οι άνθρωποι αρχίζουν πλέον να συνειδητοποιούν ότι η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου στη μέση. Οι γενετικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν τόσο μεταξύ τους όσο και με τους περιβαλλοντικούς, συμπεριλαμβανομένων της διατροφής , της κουλτούρας , της καλλιέργειας και ανατροφής και των των κοινωνικών συναναστροφών .

References

  1. Beauchamp JP (2016) Genetic evidence for natural selection in humans in the contemporary United States. Proc Natl Acad Sci USA 113:7774-7779.
  2. Byars SG, Ewbank D, Govindaraju DR, Stearns SC
    (2010) Natural selection in a contemporary human population. Proc Natl Acad Sci USA 107(Suppl 1):1787-1792.
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Gene%E2%80%93environment_interaction
  4. Courtiol A, et al. (2013) The demographic transition influences variance in fitness and selection on height and BMI in rural Gambia. Curr Biol 23(10):884-889.
  5. Stulp G, Barrett L, Tropf FC, Mills MC (2015) Does natural selection favour taller stature among the tallest people on earth? Proc R Soc London B Biol Sci 282(1806):20150211.